Welkom in het informatiedossier

U bevindt zich op de website van het zogenoemde ‘informatiedossier’ Fryslân, bedoeld voor de onderhandelaars voor een nieuw college na de Statenverkiezing op 18 maart 2015 en eenieder voor wie de hier verzamelde informatie interessant is. Die informatie bestaat ten eerste uit de Staat van Fryslân, waarin we feiten en cijfers geven over hoe Fryslân er voor staat. In Trends schetsen we de grote ontwikkelingen van de komende jaren. In Organisatie van de toekomst geven we aan wat die ontwikkelingen betekenen voor hoe we als provincie werken en zijn. In Geld staat hoe we er als provinciale organisatie financieel voorstaan. In Wat we nu doen staat wat we als provincie doen. Elk onderdeel is zelfstandig te raadplegen. Daarnaast is via de afzonderlijke trends een reis door allerlei onderdelen van het dossier te maken die daaraan raken.

De Einbalâns van het coalitieakkoord van de huidige coalitie maakt officieel geen onderdeel uit van het informatiedossier, maar de inhoud ervan hangt zo sterk samen met de onderdelen daarvan dat we het hier wel naast het informatiedossier presenteren.

Trends

Komst van Omgevingswet

Hoewel de komst van de Omgevingswet geen trend is, is het in juni 2014 aan de Tweede Kamer aangeboden wetsvoorstel voor de nieuwe Omgevingswet wel een belangrijke ontwikkeling. De implementatie van de Omgevingswet betekent een fundamentele herziening van het omgevingsrecht en komt in de plaats van voor de provincie relevant zijnde 24 wetten op het terrein van de fysieke leefomgeving.

Digitalisering

Met de verdergaande digitalisering ontwikkelt zich een nieuwe informatie-infrastructuur. Virtuele en fysieke wereld versmelten langzaam. Door mobilisering van internet zijn we altijd en overal online. Ook kunnen we virtuele informatie op fysieke plekken achterlaten. Internet of things (IoT) wordt steeds belangrijker: objecten zoals vuilcontainers, straatverlichting en planten komen met elkaar in verbinding te staan.

Stad belangrijker, platteland krimpt verder

Nu al woont meer dan de helft van de totale wereldbevolking in de OESO-landen in stedelijke regio’s. De verwachting is dat dit aantal tot 80% zal groeien. In Nederland blijft de bevolking in de Randstad groeien, terwijl de bevolking in de meer 'perifere' provincies gelijk zal blijven of daalt.

Regionalisering

Toenemende regionalisering is een reactie op de internationalisering van de samenleving. In reactie daarop neemt de aandacht voor lokale culturele verschillen toe (glocalisering). We willen ons weer onderdeel voelen van een gemeenschap, kleinschalig en overzichtelijk waarin iedereen zijn steentje bijdraagt.

Schaalvergroting en decentralisatie

De komende jaren staan nog verschillende herindelingstrajecten gepland waardoor gemeenten groter zullen worden. Hiernaast krijgen alle gemeenten van het rijk ook nieuwe taken en verantwoordelijkheden, zoals bijvoorbeeld door de decentralisatie van verantwoordelijkheden op het sociaal domein. Ook naar de provincie worden vanuit het Rijk taken gedecentraliseerd, met name op het ruimtelijke terrein, waaronder natuur.

Big en open data

Big data, de gigantische hoeveelheid informatie die in de afgelopen tien jaar is geproduceerd blijft in hoog tempo groeien. Met big data beschikken we voortdurend en realtime over alle feitelijke informatie. Deze informatie waarmee gedrag steeds beter voorspeld kan worden, wordt gezien als het nieuwe goud. Ook wordt data voor iedereen steeds eenvoudiger toegankelijk.

Zingeving 2.0

Mensen zoeken meer en meer naar persoonlijke betekenis in hun leven in antwoord op een intensieve, high tech, altijd doorgaande, snel bewegende samenleving. Er is hierbij sprake van verpersoonlijking in plaats van standaardisering: ‘One size does not fit for all’. Er is hernieuwde aandacht voor authenticiteit, ambachtelijkheid, loyaliteit en streekproducten, tradities en buurtinitiatieven.

Sluiten van kringlopen

Door groeiende digitale productie, grondstofschaarste en aandacht voor het milieu zal het hergebruik van grondstoffen toenemen. Simpele recyclingprocessen kunnen heel lokaal georganiseerd worden, in de buurt of wellicht zelfs in het eigen huis. Voor complexe recycling zullen gespecialiseerde recyclingbedrijven een plek in de stad of regio zoeken.

Toenemend belang EU, maar minder subsidies

Door mondiale economische krachten wordt Europa als politiek-bestuurlijk zwaartepunt belangrijker. Regio’s zijn de drijvende kracht achter deze ontwikkeling. De EU verschuift in haar ondersteuningsbeleid de nadruk van subsidies naar financieringsinstrumenten als kredieten die moeten worden terugbetaald.

Vernieuwing duurzame energie-opwekking

Energieopwekking gebeurt steeds meer lokaal. Op langere termijn lijken technieken als zonne-energie, kernfusie en kunstmatige fotosynthese (het maken van energie uit zonlicht, water en kooldioxide) het meest veelbelovend.

Klimaatverandering gaat door

De opwarming van de aarde verhoogt de bedreiging van extreme weersveranderingen, zoals het smelten van de poolkappen, grote overstromingen aan de kusten en lange droogten. Mogelijk bedreigt klimaatverandering ook onze voedselvoorziening, dat wordt versterkt door de groeiende behoeften aan drinkwater en voedsel in Azië, Afrika en Zuid-Amerika.

Kulturele Haadsted 2018

Strikt genomen is Leeuwarden Kulturele Haadsted 2018 niet zozeer een trend. Maar het is wel een ontwikkeling in de omgeving van de provincie, en deels door de provincie, die de komende jaren op zeer veel punten invloed zal uitoefenen op zowel Fryslân als provincie als de provinciale organisatie.

Grondstoffen schaarser

Door de groei van de wereldbevolking en de welvaart blijft de vraag naar ruimte, brandstoffen, voedsel, mineralen, vruchtbare grond en water stijgen. De komende 40, 50 jaar verdubbelt de vraag naar voedsel. Het beschikbare landbouwareaal, water en mineralen zal per hoofd van de bevolking juist halveren.

Samenleving van netwerken zet door

De al decennia aan de gang zijnde ontwikkeling van een centrale en hiërarchische organisatie van de samenleving naar een schijnbaar chaotisch georganiseerde samenleving gebaseerd op netwerken, zet verder door. Er is sprake van meer informele, tijdelijke en horizontale relaties rond single issues. Niet de overheid staat meer aan het stuur, het is steeds meer een samenspel van burgers, bedrijven, professionals en overheden.

Verschuiving wereldwijde economische zwaartepunten

Het wereldwijde economisch gewicht van groeilanden neemt mondiaal toe. Als deze landen het huidige groeitempo volhouden, zullen ze in de toekomst een grotere economische macht vormen dan de huidige G7. Dat deze trend in hetzelfde tempo zal doorzetten is overigens verre van zeker.

Kenniseconomie rukt op

Een bekende trend, die de komende jaren in volle kracht doorzet, is dat een steeds significanter deel van de economische groei voortkomt uit kennis. De productiefactor kennis neemt ten opzichte van arbeid, natuur en kapitaal een steeds belangrijkere plaats in.

Vergrijzing, ontgroening en individualisering

De leeftijdsopbouw van Nederlanders verandert. Naar verwachting is in 2019 50% van de volwassen Nederlanders ouder dan vijftig jaar, ten opzichte van 39% nu. In 2025 zal 22% van de Nederlandse bevolking ouder zijn dan 65 jaar, tegen 16% in 2011. Naast processen als vergrijzing en ontgroening is er ook sprake van een proces van individualisering waardoor de gemiddelde omvang van huishoudens steeds verder afneemt.

Robotisering

Met de ontwikkeling van robots gaat het snel. De nieuwe generatie robots is van een heel ander kaliber dan de robotachtige machines lopende bandwerk verrichten. De digitale robot heeft een rechtstreekse link met internet. Ook ontstaan er steeds meer artefacten die kenmerken van levende organismen bezitten, zoals intelligentie of het vermogen om zich voort te planten. Men spreekt in dat geval van living technologies, zoals zelfrijdende auto's of chatbots.

Opkomst van de prosument

Vooral door technologische ontwikkelingen vervaagt de aloude grens tussen consument en producent steeds meer. De prosument komt op. Een prosument is een consument die invloed heeft op de totstandkoming van het product dat hij consumeert, en als het ware producent en consument tegelijk is. 3D-printen (rapid prototyping technologie) is hierbij het icoon van de nu sterk opkomende digitale productie.