1. Einbalâns van onze beloftes voor 2015

1.1 Inleiding

Verantwoording aan de kiezer

In dit document maken we de balans op van onze bestuursperiode 2011-2015 als College van Gedeputeerde Staten van de Provincie Fryslân. Aan het begin van deze periode deden we beloftes aan de Friese burger. We gebruikten de gevelsteen op het provinciehuis als een aansporing: Jins dreamen no, jins skiednis skielk.

We beloofden in 2015 verantwoording aan de kiezer af te leggen over de uitvoering van onze beloftes en over de keuzes, die we daarin in de afgelopen vier jaar hebben gemaakt. Met het aanbieden van deze Einbalâns aan Provinciale Staten komen we deze belofte na.

Coalitieakkoord

Op 20 april 2011 gaven Provinciale Staten van Fryslân ons het vertrouwen als College van Gedeputeerde Staten – het dagelijks bestuur van de provincie – voor de periode 2011-2015. Als basis voor deze bestuursperiode hebben de Staten in dezelfde vergadering het Coalitieakkoord 2011-2015 Nije enerzjy foar Fryslân van de partijen PvdA, CDA en FNP vastgesteld.

Het coalitieakkoord bevat voornemens om Fryslân op vijf terreinen nieuwe energie te geven: leefomgeving, inwoners, economie, openbaar bestuur, financiën. Deze voornemens zijn in concrete resultaten vastgelegd.

Uitvoeringsprogramma

Voor de uitvoering van het coalitieakkoord hebben we het Uitvoeringsprogramma 2011-2015 Koersfêst mei nij realisme opgesteld. Provinciale Staten hebben op 21 september 2011 met het uitvoeringsprogramma ingestemd. Het uitvoeringsprogramma is op te vatten als een verdiepingsslag van het coalitieakkoord en bevat scherpe keuzes voor het beleid en een gedegen meerjarige financiële uitwerking.

Midtermreview

In het voorjaar van 2013, halverwege onze bestuursperiode, hebben we een Midtermreview (zie bijlage I van de Kadernota)  van het uitvoeringsprogramma opgesteld. In de midtermreview rapporteerden we over de voortgang van de in het coalitieakkoord/uitvoeringsprogramma opgenomen resultaten. Op basis van deze tussenstand hebben we in de Kadernota 2014 extra maatregelen voorgesteld, die daarna met steun van Provinciale Staten zijn verwerkt in de Begroting 2014. In de Einbalâns van het Coalitieakkoord 2011-2015 bouwen we voort op deze midtermreview.

Leeswijzer

In hoofdstuk 1 biedt paragraaf 1.2 in een oogopslag een overzicht van de beoordeling van alle afzonderlijke resultaten. In paragraaf 1.3 maken we de eindbalans op van onze bestuursperiode.

Deze balans is gebaseerd op het eindoordeel per beleidsterrein. Deze eindbalansen per beleidsterrein zijn opgenomen in de paragrafen 1.4 t/m 1.8. In deze balansen betrekken we de in het coalitieakkoord/uitvoeringsprogramma voor ieder beleidsterrein aangereikte indicatoren. Verder zijn de balansen per beleidsterrein gebaseerd op de eindbeoordeling van de afzonderlijke resultaten per beleidsterrein in de hoofdstukken 2 t/m 6.

In de hoofdstukken 2 t/m 6 geven we een verantwoording van de afzonderlijke resultaten, die we in het coalitieakkoord/uitvoeringsprogramma hebben geformuleerd. Per resultaat geven we aan:

  • hoe de samenleving zich in algemene zin rond het resultaat heeft ontwikkeld, de staat. Hierbij worden de meest recent beschikbare gegevens gebruikt; daardoor kunnen wisselende jaartallen voorkomen. Bij de op de eigen organisatie gerichte resultaten heeft de staat betrekking op interne gegevens;
  • hoe we ons hebben ingespannen om het resultaat te bereiken, onze inzet;
  • hoe we, staat en inzet naast elkaar leggend, oordelen over het resultaat, de eindbalans.

Het eindoordeel per resultaat is uitgedrukt in een score. Deze scores zijn bij elkaar gebracht in de tabel van onze beloftes in 2015 in een oogopslag (paragraaf 1.2).

Onderdeel van het informatiedossier

In opdracht van het Presidium is een informatiedossier voor de coalitieonderhandelingen na de verkiezingen voor Provinciale Staten op 18 maart 2015 samengesteld. De verschillende producten van het informatiedossier zijn in een digitale vorm bijeengebracht en met elkaar verbonden.

De onder verantwoordelijkheid van het College van GS opgestelde Einbalâns van het coalitieakkoord 2011-2015 is vanwege de samenhang met de verschillende producten van het informatiedossier aan deze digitale presentatie toegevoegd. Daardoor ontstaan mogelijkheden tot het leggen van dwarsverbanden en het gericht kennis nemen van de Einbalâns.

1.2 Balans in een oogopslag

Legenda tabel nieuwe energie voor Fryslânnieuwe energie voor de inwoners in 2015 nieuwe energie voor het openbaar vervoer

1.3 Balans van de bestuursperiode

Op 20 april 2011 zijn we door Provinciale Staten geïnstalleerd als nieuw College van Gedeputeerde Staten voor de periode 2011-2015. Deelnemende partijen: PvdA, CDA en FNP. We kregen de opdracht mee om het Coalitieakkoord 2011-2015 uit te voeren. Deze taak zit er bijna op. Met nog enkele maanden te gaan werken we in vertrouwen  naar de afloop van onze bestuursperiode toe. In een goede verstandhouding met de Staten hebben we veel bereikt. Dat laten we zien in de voorliggende Einbalâns van het Coalitieakkoord 2011-2015.

Verantwoorden van onze beloftes aan de kiezer doen we in deze Einbalâns ook. We hebben meer gedaan dan vier jaar geleden is afgesproken. Moeilijke dossiers zoals de toekomst van Thialf en de plaatsingsopgave voor windenergie zijn we niet uit de weg gegaan. We laten de provincie beleidsmatig, financieel en organisatorisch goed op orde achter. Er is een structureel begrotingsevenwicht.

Nije enerzjy foar Fryslân gaven we het coalitieakkoord als motto mee. Met veel energie hebben we als College van GS hard gewerkt aan, in en voor een mooier Fryslân. Als we de Einbalâns overzien, is het niet gering wat er met behulp van de organisatie in samenspraak met de Staten gepresteerd is. En dat in moeilijke economische tijden. Ten opzichte van het coalitieakkoord hebben we een plus op onze inspanningen gezet. Omdat we vinden dat Fryslân dat nodig heeft. En omdat we het financiële vermogen hebben om dat te kunnen doen.

Wurkje foar Fryslân is deze plus. Het is een sterk economisch programma. Het is ook een sterk maatschappelijk programma. In het programma wordt onze algemene rolopvatting duidelijk zichtbaar. We hebben partijen ( bedrijfsleven, onderwijs, maatschappelijke organisaties, burgers) met elkaar verbonden, we hebben maatschappelijke en economische initiatieven gefaciliteerd en gefinancierd. Financiële bijdragen hebben we niet alleen als subsidie verstrekt, maar ook revolverend en risicodragend in de vorm van leningen en garantstellingen. Zo helpen we bijvoorbeeld het midden- en kleinbedrijf waar Fryslân sterk in is met kredietfaciliteiten waarvoor men op dit moment niet meer bij een bank terecht kan. Een duidelijk voorbeeld van hoe we zijn omgegaan met de veranderende rol van de provincie.

Koersfêst mei nij realisme was de boodschap van het Uitvoeringsprogramma, waarin we het coalitieakkoord hebben uitgewerkt. Koersvast zijn we geweest. We hebben de lijn van de vorige coalitieperiode doorgetrokken en met nieuwe energie concrete resultaten vastgelegd op vijf terreinen: leefomgeving, inwoners, economie, openbaar bestuur en financiën. De Balans van onze beloftes voor 2015 in een oogopslag (par. 1.2) laat zien dat we bij de meeste resultaten de voortgang hebben geboekt, die we aan het begin van onze bestuursperiode hadden voorgenomen.

Realistisch zijn we ook geweest. We konden minder inkomsten verwachten van het rijk en hebben daar naar gehandeld. De provinciale bestedingen zijn door verschillende maat regelen, zowel in het realiseren van het beleid als in de organisatie, doelmatiger geworden. De afgesproken bezuinigingen zijn gerealiseerd. Desondanks hebben we fors kunnen investeren in de gekozen maatschappelijke opgaven.

Onze eindbalans over de vijf deelterreinen anno 2015 ziet er als volgt uit.

Balans voor de leefomgeving. De ruimtelijke kwaliteit, waaronder de infrastructuur, is op veel terreinen verder verbeterd. Ook in 2015 beschikt Fryslân over voldoende, schoon en veilig water. Op alle terreinen zijn vorderingen gemaakt met het verbeteren van het leefmilieu, waaronder duurzame energieopwekking.

Balans voor de inwoners in 2015. De positie van de Friese taal is verstevigd. De Friese culturele basisinfrastructuur heeft door onze inspanningen een structurele financiële basis gekregen en is stabiel. De kroon op al dat werk is de verkiezing van Leeuwarden tot Kulturele Haadstêd (KH)2018, met daarin ook mooie kansen en uitdagingen voor de komende periode. Met de landelijke inwerkingtreding van de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning is de provinciale steunfunctie in het sociaal domein komen te vervallen. De Jeugdzorg is op 1 januari 2015 verantwoord overgedragen aan de gemeenten. Thialf wordt verbouwd en de A-status is in ieder geval tot 2019 verzekerd.

Balans voor de economie in 2015. Door de economische crisis hebben we ons doel van versterking over de volle breedte, van verbreding en van vernieuwing van de Friese economie niet gehaald. De Nederlandse economie kruipt langzaam uit het dal, de Friese economie loopt daarin wat achter. We hebben ingezet op behoud van werkgelegenheid op korte termijn en versterking van de economische structuur en innovatievermogen op de langere termijn. De verschillende investeringsprogramma’s en fondsen (Wurkje foar Fryslân, Doefonds, Breedband) zijn alle vanaf 2014 operationeel en lopen in de volgende bestuursperiode door

Balans voor het openbaar bestuur in 2015. De provincie doet er toe. De kwaliteit van het lokaal bestuur in Fryslân ontwikkelt zich goed naar de toekomst toe. De meerwaarde van de noordelijke samenwerking is vergroot. De samenwerking met de mienskip binnen Fryslân heeft met samenwerkings- en streekagenda’s een stevig fundament gekregen. Er zijn belangrijke stappen gezet met de inkrimping en vernieuwing van de ambtelijke organisatie.

Balans voor de financiën in 2015. We hebben ons goed aan de financiële uitgangspunten van het coalitieakkoord gehouden We laten een sluitende begroting met structurele en incidentele ruimte achter voor nieuwe colleges.

1.4 Balans leefomgeving in 2015

Staat

Het coalitieakkoord bevat twee indicatoren die representatief worden geacht voor het beleidsterrein  leefomgeving.

Waardering van de Friezen voor hun woningen en woonomgeving, inclusief voorzieningen

In Fryslân bestaat de woningvoorraad begin 2014 uit circa 284 duizend woningen. In de afgelopen jaren zijn er waarschijnlijk iets minder woningen aan de voorraad toegevoegd dan als nodig waren geraamd. Volgens de laatste provinciale prognose zullen nog enkele jaren ongeveer 1.500 woningen per jaar gebouwd moeten worden. Vanaf 2016 zal de woningbehoefte geleidelijk verder afnemen.

Ongeveer één derde van de woningvoorraad is in 2014 voorzien van een energielabel. Het gaat om ruim 95.000 woningen. Hiervan heeft 46% een label C of hoger.

De waardering voor de kwaliteit van de woonomgeving is aan weinig verandering onderhevig. Deze is door de Friezen in 2013 evenals in voorgaande jaren gemiddeld met een 7,5 beoordeeld. Landelijk ligt dit cijfer op 7,4.

Ecologische voetprint van de gemiddelde Fries in hectares

Nederland valt met een ecologische voetafdruk in de top 15 van landen met de grootste voetafdruk. De ecologische voetafdruk nam in Fryslân sinds 2009 lichtelijk af, maar is daarna toch weer licht toegenomen. De ecologische voetafdruk onder Friezen van 25 jaar en ouder ligt in 2012 op gemiddeld 4,25 hectare (methode De Kleine Aarde). Het landelijk gemiddelde in 2008 betrof 6,31 ha (WWF-methodiek).

Inzet

De provinciale doelen voor de leefomgeving bestrijken een breed terrein.

Ruimtelijke kwaliteit
We hebben ons op basis van de nota Grutsk op ‘e romte (2012) sterk gemaakt voor de ruimtelijke kwaliteit in Fryslân. We hebben programma’s opgesteld en financiële mogelijkheden gecreëerd voor verduurzaming van woningen (betere kwaliteit, energiezuinig, levensloopbestendig), het tegengaan van de achteruitgang van karakteristieke gebouwen, het opknappen van bedrijventerreinen en de concentratie en sanering van windmolens. We zien vooruitgang, maar de verander- en herstelopgave op deze terreinen blijft groot.

We hebben met de gemeenten afspraken gemaakt over het tempo van de gronduitgifte en de planning van bedrijventerreinen. De verplaatsing van de zoutwinning onder land naar onder zee betekent een grote verbetering voor de regio Noordwest-Fryslân. Concreet werken we daaraan in de gebiedsontwikkeling Franekeradeel-Harlingen.

Voorzieningen
We hebben beleidsinhoudelijk gestuurd op de gevolgen van de demografische veranderingen. We hebben programma’s ontwikkeld voor de leefbaarheid van de dorpen en de spreiding van voorzieningen. Speerpunten: goede digitale voorzieningen, maatwerk in bereikbaarheid openbaar vervoer en goede spreiding van primair en voortgezet onderwijs. We kunnen hiermee echter geen volledige waarborg bieden tegen het wegvallen van voorzieningen (zoals bibliotheek en pinautomaat) in de dorpen.

Het door ons opgerichte Breedbandfonds voor de aanleg van snelle internetverbindingen op het Friese platteland is vanaf 2014 operationeel. Het fonds beschikt over een nominaal revolverend kapitaal van € 60 miljoen. Het is nu aan de betrokken inwoners om hier gebruik van te maken.

Verkeer en Vervoer
De geplande wegenprojecten in Fryslân zijn volop in uitvoering. In december 2014 is de Haak om Leeuwarden opengesteld. De Centrale As en de N381 zijn grote projecten die bij de provincie in beheer en uitvoering zijn. Van De Centrale AS vinden in 2015 de eerste openstellingen plaats. Rond beide projecten zijn gebiedsontwikkelingsprojecten gestart, die leiden tot een goede inpassing van deze wegen in hun omgeving.

Wat betreft de spoorinfrastructuur hebben we op grond van een maatschappelijke kosten-batenanalyse het besluit moeten nemen om de spoorlijn Heerenveen-Groningen niet aan te leggen. De daardoor vrijvallende middelen zijn voor andere infrastructuurprojecten ingezet, onder meer als onderdeel van het Investeringsprogramma Drachten Heerenveen.

Onze inspanningen om de dienstregeling op het spoor vanuit Fryslân naar Groningen en Zwolle te verbeteren, hebben resultaat opgeleverd. Er rijden op de verschillende trajecten straks extra treinen. De lange wachttijden voor de doorgaande treinen in Zwolle naar/van Amersfoort zullen helaas nog geruime tijd blijven bestaan.

Mede door onze inspanningen is de verkeersveiligheid verder verbeterd. We hebben tussentijds extra maatregelen getroffen voor de veiligheid van het fietsverkeer. De ongevalscijfers leiden echter steeds weer tot nieuwe urgente aandachtsgebieden, zoals de snelheidsverschillen op fietspaden.

Water, Natuur en Landschap, Landbouw
Fryslân beschikt ook in 2015 over voldoende, schoon en veilig water. Ten opzichte van 2011 is het kwaliteitsniveau op de drie onderdelen verder verbeterd. Bodemdaling en verdroging (vooral in natuurgebieden) vragen nog veel aandacht, evenals de ecologische toestand van watersystemen.

Onze inzet is gericht op het realiseren van veerkrachtige watersystemen, waarmee we op tijd klaar zijn voor een toekomst met stijgende zeespiegel, klimaatverandering en bodemdaling. Ook stellen we eind 2015 een nieuw waterhuishoudingsplan op. In dat kader gaan we nieuwe afspraken met Wetterskip Fryslân maken over de programmering van het voldoen aan de veiligheidsnormen van de resterende 400 km regionale keringen (oevers en kaden) vanaf 2016.

Op grond van de Nota natuer en lanlik gebiet (2012) hebben we ons beleid voor natuur, landschap en landbouw uitgevoerd. In 2014 is een nieuw uitvoeringsprogramma vastgesteld, het Program Lanlik Gebiet 2014-2020. We pakken de uitvoering voortaan integraal op aan de hand van gebieds-projecten.

Het natuurbeleid is in 2014 volledig gedecentraliseerd naar provincies (Natuurpact rijk-provincies 2013). In dat kader hebben we de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) herijkt en met 4500 hectare ingekrompen. Het beleid is gericht op de afronding van een aantal robuuste natuurgebieden. We kiezen voor een geleidelijke overgang naar nieuwe (collectieve) contracten voor agrarisch natuurbeheer vanaf 2016.

We plegen grote inspanningen om via agrarisch weidevogelbeheer de achteruitgang van aantallen weidevogels te stoppen en te herstellen. In 2015 gaan we weidevogellandschappen aanwijzen en gaan we starten met de inrichting. Het project Kening fan ‘e greide, opgenomen in onze Weidevogelnota, is sleutelproject in de plannen voor KH2018.

In 2014 hebben we een nieuwe landbouwagenda met resultaten tot en met 2020 vastgesteld. Aandachtsgebieden zijn landbouwstructuurversterking, kennis en innovatie en communicatie boer/burger. De verduurzaming van de landbouwsector in Fryslân zet door.

Leefmilieu en duurzame energie
We hebben over een breed front de schadelijke onttrekkingen en toevoegingen aan het Friese milieu teruggebracht, zoals van het huishoudelijk restafval, de geluidbelasting en lichthinder.

In oktober 2013 hebben we het provinciale Uitvoeringsprogramma Duurzame Energie 2014-2020 vastgesteld. De voorziene duurzame energiemix in 2020 bestaat voor ruim 50% uit windenergie, ruim 20% uit zonne-energie en ruim 25% uit warmte-energie (waaronder het REC en biogas). We hebben in december 2014  verder richting gegeven aan de invulling van de Friese taakstelling voor windenergie van 530,5 MW op land. Bij Breezanddijk is de Blue Energycentrale (proefinstallatie) in gebruik genomen.

Het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy is door ons opgericht en najaar 2014 van start gegaan. Het fonds bevat € 90 miljoen als revolverend startkapitaal voor de financiering van nieuwe projecten die aantoonbaar tot reductie van uitstoot van broeikasgassen leiden, en daarnaast ook een toegevoegde waarde hebben voor de werkgelegenheid in Fryslân. Voorbeelden zijn aardwarmte, zonne-energie, biomassa maar ook energiebesparing in de bebouwde omgeving.

Einbalâns

Fryslân is in 2010 verkozen tot mooiste provincie van Nederland en draagt die titel nog altijd. Terecht, in onze ogen.. De ruimtelijke kwaliteit is op veel terreinen verder verbeterd. We dragen bij aan het behoud van het voorzieningenniveau op het platteland. De Friese hoofdwegenstructuur is straks op orde. Ook in 2015 beschikt Fryslân over voldoende, schoon en veilig water. Op alle terreinen zijn vorderingen gemaakt met het verder terugbrengen van schadelijke onttrekkingen en toevoegingen. Fryslân zit met 8 % opwekking duurzame energie flink boven het landelijk gemiddelde, het percentage energiebesparing loopt daarin achter. Onze duurzame energiedoelstellingen voor 2020 zijn nog steeds haalbaar.

1.5 Balans inwoners in 2015

Staat

Het coalitieakkoord bevat twee indicatoren die representatief worden geacht voor het beleidsterrein  inwoners.

Percentage inwoners van Fryslân dat de Friese taal verstaat, praat, leest en schrijft

Het beheersniveau van het Fries is in de periode 2007 tot 2011 toegenomen. Dit betreft zowel de verstaanbaarheid, de spreekvaardigheid, de leesvaardigheid als de schrijfvaardigheid. Een taalonderzoek (nulmeting 2012) geeft aan dat 94% van de inwoners het Fries aardig tot heel goed verstaat, voor het spreken is het percentage 74%, voor lezen 76% en voor het schrijven 30%.

 Aanwezigheid culturele basisinfrastructuur

Tot de culturele basisinfrastructuur worden de culturele instellingen, evenementen en partijen gerekend die een dragende rol vervullen in het Friese culturele leven op een minimaal (boven)regionale schaal en waarvan het wegvallen tot omissies in het aanbod zou leiden. Om de culturele basisinfrastructuur te versterken heeft de provincie tijdelijke subsidies van relevante cultuurinstellingen in 2013 structureel gemaakt. In 2015 worden 24 instellingen financieel gesteund, waaronder instellingen als Tryater, ’n Meeuw, Fries museum en Keunstwurk.

Inzet

Taal en cultuur zijn belangrijke dragers onder de Friese samenleving. Vanuit onze kerntaken op dit gebied hebben we ons ingezet voor het behoud en de verdere ontwikkeling ervan. Onze activiteiten hebben we in 2013 vastgelegd in de integrale beleidsnota Grinzen oer.

We hebben veel aan bewustwording van de Friese taal gedaan en onder andere de campagne Praat mar Frysk ondersteund. Ons doel is dat in 2016 het beheersniveau van het Fries voor verstaanbaarheid, spreekvaardigheid en lezen enkele procenten hoger ligt dan de nulmeting in 2012 en voor schrijven zelfs 5% hoger, te weten 35%. Speerpunt in ons taalbeleid is het bevorderen van de doorgaande meertalige leerlijn in het onderwijs. Ten opzichte van 2011 hebben we in 2015 een behoorlijke toename van het aantal scholen (peuterspeelzalen, basisscholen, voortgezet onderwijs) gerealiseerd.

Ons doel is dat in 2016 38% van de Friese bevolking deelneemt aan culturele activiteiten. Met de structurele financiële ondersteuning van instellingen, die tot de culturele basisinfrastructuur behoren, hebben we daaraan een belangrijke voorwaardenscheppende bijdrage geleverd. Ook belangrijk voor de Friese inwoners is onze  inzet voor KH2018 en de toekomst van Thialf geweest. We hebben een ingewikkeld proces achter de rug met de KNSB en andere partijen, maar het resultaat is dat bij Thialf de schop in de grond is gegaan.

In het sociale domein hebben we twee decentralisatie-ontwikkelingen zo goed mogelijk begeleid en gerealiseerd. We zorgen voor een ‘warme’ begeleiding van de gesubsideerde maatschappelijke organisaties naar de gemeenten.  Ons eigen beleid op dit terrein hebben we geïntegreerd in de andere beleidsvelden. We hebben de jeugdzorg in de afgelopen vier jaar met extra eigen middelen (€ 4 miljoen per jaar) ondersteund en verbeterd. De overdracht naar de gemeenten per 1 januari 2015 is goed begeleid. Dat hebben we kunnen doen zonder wachtlijsten.

Einbalâns

De positie van de Friese taal is verstevigd. De Friese culturele basisinfrastructuur heeft door onze inspanningen een structurele financiële basis gekregen en is stabiel. Thialf wordt verbouwd en de A-status is in ieder geval tot 2019 verzekerd. De aanwijzing van Leeuwarden tot KH2018 is binnengehaald. Sociaal beleid/zorg en jeugdzorg zijn op 1 januari 2015 goed overgedragen aan de gemeenten.

1.6 Balans economie in 2015

Staat

Het coalitieakkoord bevat één indicator die representatief wordt geacht voor het beleidsterrein economie.

Aantal innovatieclusters in Fryslân

In een dunbevolkte regio als Fryslân zijn de condities waarbinnen innovaties tot stand komen van nature beperkt aanwezig. Uit onderzoek naar het innovatiepotentieel van Nederlandse provincies blijkt dat Fryslân op de negende plek op de ranglijst staat en hiermee iets lager dan het gemiddelde scoort. Het aantal starters in innovatieve sectoren is sinds 2010 met circa 725 per jaar in Friesland constant, dit is beter dan de achteruitgang die in geheel Nederland te zien was. Vooral in de agrarische sector en de industrie is er een bovengemiddeld aantal starters. Het aantal banen binnen de vijf (top)sectoren waar de provincie Fryslân zich beleidsmatig op richt is in 2013 gezamenlijk goed voor bijna 70.000 banen. In de periode 2006-2010 zijn in Fryslân in negen sectoren 74 octrooien aangevraagd (een octrooidichtheid van 0,38%). Hiermee staat Fryslân op een zevende plaats.

Fryslân telt tot nu toe één als zodanig onderscheiden innovatiecluster, het Innovatiecluster Drachten High Tech Systems. In het cluster werken eind 2014 elf hoogwaardige en innovatieve bedrijven in en rond Drachten met elkaar samen. Het Innovatiecluster Drachten vertegenwoordigt ruim 2.700 werknemers, waarvan ongeveer 860 fte in de productontwikkeling. In het cluster worden meer dan 50 nieuwe productintroducties per jaar gerealiseerd.

Daarnaast kent Fryslân nog andere innovatieve hotspots, die door ons worden gesteund. Voorbeelden: Dairy Campus, Watercampus/Wetsus, Healthy Ageing.

Inzet

De drie p’s van duurzaamheid (people, planet en profit) hebben we zowel in ons beleid en uitvoering als in onze organisatie en werkwijzen geïntegreerd. We hebben ons met onze nota Groen, Slim en Grensverleggend vanaf 2012 gericht op het versterken en vernieuwen van de economische structuur van Fryslân door middel van generiek stimuleringsbeleid en door het stimuleren van innovatie op vijf voor Fryslân belangrijke speerpunten. Dat zijn watertechnologie, duurzame energie, agrofood, zorgeconomie en toerisme en recreatie.

Halverwege onze bestuursperiode, begin 2013, werd manifest dat Nederland een periode van negatieve economische groei tegemoet ging, met in Fryslân nog een hogere krimp dan het Nederlands gemiddelde. Voldoende reden voor de Staten om ten opzichte van het coalitieakkoord extra maatregelen te treffen. Met € 300 miljoen uit de NUON-gelden is het investeringsprogramma Wurkje foar Fryslân vastgesteld.

Vernieuwing in een economie hangt samen met innovatievermogen. Naast financiering en stimulering hebben we de belangrijke rol opgepakt van het samenbrengen en verbinden van partijen om gezamenlijke innovatie te creëren. Het Innovatiecluster Drachten is de grootste exponent van dit clusterbeleid. Het doel is om de regio Drachten als innovatief, technologisch en kennisintensief op de kaart te zetten, onder andere door het aantrekken van hoog opgeleid personeel en het uitwisselen van kennis en ervaringen. We dragen hier voor € 8 miljoen (REP-middelen) aan bij.

Het clusterbeleid wordt in de periode 2014-2020 ook vanuit Europa gestimuleerd. De Europese middelen (OP-EFRO) zijn fors teruggelopen, van € 169 naar € 103 miljoen. In SNN-verband zetten we hierop in met de Noordelijke Innovatiestrategie, de Regional Innovation Strategy for smart specialisation (RIS). In het EFRO-programma 2007-2013 (OP Noord) lag het accent op versterking van het regionaal concurrentievermogen. In dat kader is bijvoorbeeld de uitbreiding van het park Groot Vijversburg bij Tytsjerk mee gefinancierd.

In de toekomstige ontwikkeling van de werkgelegenheid in Fryslân is de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt een cruciale factor. We hebben alle relevante partijen samengebracht in bestuurlijk platform economie en arbeidsmarkt. Het Programma University Campus Fryslân is er op gericht om academische activiteiten en kennisontwikkeling bij de economische hotspots in Fryslân met elkaar te verknopen. De University Campus Fryslân ontwikkelt zich de komende jaren tot elfde faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen. Recent  zijn er bestuurlijke stappen gezet om het Innovatiepact Fryslân te formaliseren als plaats waar onderwijs, overheid en bedrijfsleven richting geven aan de innovatiekoers van Fryslân.

Gebleken is dat de werkgelegenheid in het mkb achterblijft bij die van de grotere bedrijven. Met het Doefonds hebben we het innovatievermogen in het mkb een risicodragende impuls van € 8 miljoen gegeven. Ook de werkgelegenheid in de sector recreatie en toerisme blijft achter. Met vooral het Friese Merenproject proberen we ook hier een structuurversterking te realiseren.

We hebben de organisatie van de toeristische marketing in Fryslân aangepakt en verbreed. Vanaf 1 oktober 2014 is een nieuwe organisatie – Stichting Merk Fryslân – verantwoordelijk voor zowel marketing, productontwikkeling als gastheerschap.

Einbalâns

We hebben ons niet willen neerleggen bij de economische crisis. Onze bestuursperiode was een tijd  om niet bang te zijn en te investeren en dat hebben we gedaan. Dat voelden we ons verplicht aan de Friese burgers. Investeringen die nu al resultaat hebben, maar op langere termijn zeker positieve effecten zullen hebben.

De Nederlandse economie kruipt langzaam uit het dal, de Friese economie loopt daarin wat achter.

De verschillende fondsen (FSFE, Doefonds, Breedband) hebben de nodige voorbereidingstijd gevraagd, maar zijn alle vanaf 2014 operationeel geworden. We hebben onze Nuon-reserve gedeeltelijk ingezet om de Friese economie structureel te versterken. Dat doen we met het programma Wurkje foar Fryslân.

De effecten van onze inspanningen op de Friese economie zijn op korte termijn niet altijd goed aan te geven. We hebben vooral willen inzetten op versterking van de economische structuur en innovatievermogen op de langere termijn, in het bijzonder bij het mkb en de sector toerisme & recreatie. De Europese middelen voor de economische structuurversterking in het Noorden zijn fors omlaag gegaan, maar de bijdrage is nog steeds substantieel. Met de (taken van) de Stichting Merk Fryslân is de structuur van de regiomarketing verbreed en versterkt.

1.7 Balans openbaar bestuur in 2015

Staat

Het coalitieakkoord bevat twee indicatoren die representatief worden geacht voor het beleidsterrein openbaar bestuur.

Tevredenheid van inwoners over de dienstverlening door overheden in Fryslân
Vanaf 2012 houdt iedere provincie naar eigen inzichten elk jaar een klanttevredenheidsonderzoek. De provincie Fryslân doet dat in vorm van van een onderzoek onder relaties. De respondenten gaven de provincie Fryslân in 2013 voor de dienstverlening van de provincie als geheel een 7,4. Dit is iets hoger dan in 2012, toen de score een 7,2 was.

Tevredenheid personeel over de provincie Fryslân als werkgever
Ook de tevredenheid van het personeel over de provincie Fryslân als werkgever wordt regelmatig getoetst. In het onderzoek van 2014 gaven de medewerkers (respons 75%) de provincie voor de algemene tevredenheid over het werken bij de provincie Fryslân gemiddeld een 7,6. Dit resultaat is gelijk aan de score in 2013.

Inzet

We hebben ons gericht op de primaire kerntaken en op zaken waar we meerwaarde hebben. In IPO-verband hebben we in 2011 een Bestuursakkoord 2011-2015 met de andere overheden en het Rijk afgesloten. Het profiel van de provincie en haar kerntaken is daarin herbevestigd. De open huishouding en het eigen belastinggebied zijn niet aangetast. Er zijn in de bestuursperiode belangrijke taken gedecentraliseerd naar de provincie, zoals met betrekking tot natuur. Op onze beurt hebben we de decentralisatie van de jeugdzorg van de provincie naar de gemeenten per 1 januari 2015 goed begeleid.

We hebben toegezien op de kwaliteit van het Friese lokaal bestuur in de toekomst. In dat verband hebben we een breed gedragen beeld van de toekomstige lokaal-bestuurlijke inrichting opgesteld. In onze bestuursperiode is het aantal gemeenten in Fryslân verder afgenomen tot 24 gemeenten. We faciliteren de gemeenten, waar nieuwe ontwikkelingen voor samenwerking of herindeling spelen. Het ziet er naar uit dat in 2018 samenvoeging van Leeuwarderadeel bij de gemeente Leeuwarden  volgt evenals samenvoeging van de drie gemeenten Het Bildt, Franekeradeel en Menaldumadeel.

Met de gerealiseerde afslanking van SNN is de bestuurlijke rol van de noordelijke samenwerking vergroot en meer gericht op de gemeenschappelijke belangenbehartiging en lobby over noordelijke onderwerpen, zoals de noordelijke innovatieagenda en sluisverbreding Kornwerderzand. Ook binnen de provincie hebben we de samenwerking versterkt. Voor alle vier grote kernen zijn samenwerkingsagenda’s waar nodig geactualiseerd en in uitvoering.

We coördineren samen met het rijk, de buurprovincies en de waddengemeenten het waddenbeleid en de waddengerelateerde programma’s en projecten met als doel een goed bestuur voor de Wadden. Met de ondertekening van het bestuursakkoord op 14 september 2011 is het Waddenfonds gedecentraliseerd naar de Waddenprovincies. Daarmee is de besteding van het fonds een autonome taak van Fryslân, Groningen en Noord-Holland geworden. De provincie Fryslân beheert de middelen en is verantwoordelijk voor het organiseren van de gezamenlijke besluitvorming over de besteding van de middelen uit het Waddenfonds. Vanuit die rol hebben we het Waddenfonds vanaf 2011 vlotgetrokken. De structuur is verbeterd, we hebben een inhaalslag gepleegd met betrekking tot de bestedingen van het fonds en we hebben een goede intercollegiale samenwerking met de andere provincies tot stand gebracht.

Sinds 2014 zijn we voorzitter van de internationale Waddenseaboard, waarin Nederland, Duitsland en Denemarken samenwerken. Met het oog op mogelijke kruisbestuiving met KH 2018 zal de trilaterale Waddenzeeconferentie in 2018 in Leeuwarden plaatsvinden.

De drie Waddenprovincies voeren overleg met het ministerie van EZ om medeverantwoordelijk te worden voor het programma Naar een rijke Waddenzee, waarin ecologieprojecten in het Waddengebied worden uitgevoerd.

De samenwerking met de mienskip in brede zin heeft gestalte gekregen in de streekagenda’s, die voor vier regio’s in uitvoering zijn genomen. In Noordoost betreft het de Agenda Netwerk Noordoost (ANNO). Met een provinciale bijdrage aan de zogenoemde quick wins van € 24 miljoen, het gebiedsbudget en het Iepen Mienskipsfûns versterken we het fundament onder de verdere ontwikkeling van het Friese platteland.

We hebben nieuwe werkwijzen over een breed front binnen de organisatie ingevoerd. Daardoor zijn we meer zichtbaar, flexibeler en beter in staat om concrete resultaten voor Fryslân te bereiken. Onze ambtelijke organisatie is verder ingekrompen. In de vergelijking met andere provincies liggen onze apparaatskosten (bedrijfsvoering en personeel samen) afgezet tegen de totale lasten met 14,5% op het gemiddelde van de provincies, terwijl we grote ambities aan het realiseren zijn. Klanten en personeel tonen zich tevreden over onze dienstverlening respectievelijk over onze rol als werkgever.

Einbalâns

Het profiel en de kerntaken van de provincies zijn op dit moment, zowel in Den Haag als in onze eigen regio, onbetwist. We doen er toe. De kwaliteit van het lokaal bestuur in Fryslân heeft zich toekomstbestendig ontwikkeld. De meerwaarde van de noordelijke samenwerking is vergroot. De samenwerking met de mienskip binnen Fryslân heeft een stevig fundament gekregen. Samenwerkings- en streekagenda’s zijn volop in uitvoering. We hebben belangrijke stappen gezet met de vernieuwing van de ambtelijke organisatie.

1.8 Balans financiën in 2015

Staat

Het coalitieakkoord bevat geen indicatoren die representatief worden geacht voor het beleidsterrein financiën. Begrotingsevenwicht en financieel gezond meerjarenperspectief kunnen we als zodanig beschouwen.

Begrotingsevenwicht en meerjarenperspectief
Vanwege extra investeringsimpulsen zijn de uitgaven in de coalitieperiode tijdelijk fors omhooggegaan.  Van de NUON-middelen is € 300 miljoen ingezet voor Wurkje foar Fryslân en  € 498 miljoen voor versneld afschrijven van investeringen in infrastructuur (balansverkorting).

In de vier jaren van 2012-2015 is steeds een begrotingsevenwicht gerealiseerd, waarbij het (negatieve) begrotingssaldo is verrekend met de VAR. In meerjarenperspectief is eveneens sprake van een begrotingsevenwicht.

Op grond van de Begroting 2015 dalen de uitgaven van € 500 miljoen naar € 300 miljoen in 2020. De in te zetten VAR, na aftrek van de ondergrens van € 10 miljoen, verloopt van € 17,1 miljoen in 2015 naar € 22,5 miljoen in 2020. De structurele ruimte voor 2016 en volgende jaren bedraagt € 11 miljoen. Incidenteel is er nog € 22 miljoen beschikbaar. Binnen de NUON-reserve kan nog € 152 miljoen ingezet worden.

Inzet

In het coalitieakkoord hebben we de volgende uitgangspunten voor ons financiële beleid meegekregen.

  • De meerjarenbegroting is in evenwicht.
  • De structurele uitgaven zijn even hoog als de structurele inkomsten.
  • De vrij aanwendbare reserve brengen we terug tot € 10 miljoen, waarmee we een beleidsruimte van jaarlijks € 26 miljoen realiseren (€ 105 miljoen over vier jaar).
  • De zo beschikbaar komende reserves gebruiken we alleen voor nieuw tijdelijk beleid.
  • Nieuwe structureel beleid wordt gedekt uit (bestaande of nieuwe) structurele inkomsten. Oud voor nieuw.
  • Nieuw beleid leidt niet tot extra personeel.
  • We gaan maximaal inzetten op middelen uit Europa.
  • We bieden nog in 2011 helderheid over de wijze waarop we met het provinciaal vermogen willen omgaan.
  • Alle budgetgesubsidieerde instellingen krijgen een efficiencykorting van 5%.
  • Het subsidiestelsel wordt vernieuwd.
  • De opcenten worden alleen met het inflatiepercentage verhoogd.

Rekening houdend met deze uitgangspunten hebben we ons in deze coalitieperiode ingezet als provincie te blijven investeren in maatschappelijke gewenste opgaven. Daarbij is de begroting steeds in evenwicht gebleven en was het niet nodig de VAR tot het minimale niveau terug te brengen. De bezuinigingen zijn gerealiseerd, de personeelsomvang is afgenomen en we hebben oud voor nieuw –beleid gerealiseerd en structureel gemaakt. De Europese middelen voor de periode 2014-2020 zijn helaas behoorlijk naar beneden gegaan. Met Wurkje foar Fryslân hebben we een deel van ons NUON-vermogen in extra investeringen voor de Friese economie omgezet.

Opgeteld hebben we € 450 miljoen vanuit Wurkje foar Fryslân, Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (FSFE) en Breedband aan investeringen beschikbaar gesteld. Van dit investeringsbedrag wordt € 263 miljoen revolverend ingezet. Dit is inclusief het subsidiedeel van Breedband (ca € 15 miljoen), dat door de rente op het leningdeel wordt gecompenseerd.

Vanwege de financiële positie van de gemeenten hebben we in het kader van Wurkje foar Fryslân de afspraak uit het coalitieakkoord, dat minimaal 2/3 van de financiering door derden (gemeenten en markt) wordt gerealiseerd, losgelaten. Bij de REP-projecten is de gewenste cofinanciering overigens wel gerealiseerd. In het kader van Wurkjen foar Fryslân zijn we de weg ingeslagen om ons zelf om te vormen van een subsidiërende overheid naar een investerende overheid. Dit doen we door projecten te steunen door middel van kredieten. Dit vindt in eerste instantie vooral plaats in de woningmarkt om met additionele financiering stagnerende projecten los te trekken.

Einbalâns

We hebben ons goed aan de financiële uitgangspunten van het coalitieakkoord gehouden. We hebben fors geïnvesteerd in de maatschappelijk gewenste opgaven, in het bijzonder de Friese economie. Hieraan hebben we de opdracht verbonden om een groot deel van de middelen financieel revolverend in te zetten. De provinciale bestedingen zijn door verschillende maatregelen, zowel in de realisatie van het beleid als in de organisatie, doelmatiger geworden. De afgesproken bezuinigingen zijn gerealiseerd. De inhuur is door anticipatie op de personeelskrimp in de komende jaren en de tijdelijke piek in de uitvoering van projecten niet verminderd. Er ligt een gezonde financiële nalatenschap voor de volgende bestuursperiode.