2. Nieuwe energie voor de leefomgeving in 2015

2.1 Fryslân is mooiste provincie gebleven

Staat

In 2010 is Fryslân door de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap (VNC) uitgeroepen tot mooiste provincie van Nederland. In 2012 geven de inwoners van Fryslân, in een onderzoek door de Friese Milieu Federatie in opdracht van de provincie naar de beleving van het Friese landschap, gemiddeld een 8,1 aan de Friese landschappen.

Inzet

We stimuleren de ruimtelijke kwaliteit van Fryslân op vele manieren. In 2012 is de thematische structuurvisie Grutsk op ‘e Romte opgesteld. Deze visie werkt door in onze eigen provinciale en in gemeentelijke plannen en projecten. Grutsk is verwerkt in de Verordening Ruimte. Met gemeenten wordt samengewerkt aan de doorwerking op gemeentelijke schaal. Een provinciaal ruimtelijk kwaliteitsteam adviseert over gemeentelijke en provinciale plannen en projecten. Er is geadviseerd in projecten zoals De Centrale As, Waterfronten uit het Friese Merenproject, de Afsluitdijk, de landgoederenzone Beetsterzwaag en het project Kloppend Hart Fryslân.

Het Atelier Fryslân heeft t/m 2012 ongeveer 15 adviezen uitgebracht over ruimtelijke kwaliteits-thema’s. Bewustwording is gestimuleerd door de debat- en platformfunctie van Ark Fryslân. Ook onze inzet op het tegengaan van de achteruitgang van karakteristieke gebouwen, het versterken van cultuurlandschappelijke structuren, het opknappen van woongebieden en bedrijventerreinen en bundeling/sanering van windmolens draagt bij aan een mooier Fryslân. Natuurcompensatie en zuinig ruimtegebruik bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zijn daarin eveneens succesfactoren.

Als de verkiezing zou worden herhaald zou Fryslân, gelet op het criterium van het percentage mooi van het landoppervlak aan cultuurlandschap, bos en natuurgebied, waarschijnlijk weer als eerste eindigen.

Einbalâns:  lichtgroen

Zowel bij overheden als bij de Friese bevolking is er een grote inzet voor het behoud en versterking van de ruimtelijke kwaliteit in Fryslân. Fryslân is in 2010 verkozen tot mooiste provincie van Nederland en draagt die titel in onze ogen nog altijd terecht.

2.2 Voorzieningenniveau platteland is geborgd

Staat

De provincie als geheel heeft te maken met stagnatie in bevolkingsgroei en demografische veranderingsprocessen zoals ontgroening en vergrijzing. In december 2014 zijn Noordoost-Fryslân, Noordwest-Fryslân, de Friese Waddeneilanden en Zuidoost-Fryslân door het rijk aangewezen als anticipeerregio’s; de Tweede Kamer moest hier begin 2015 nog mee instemmen. Door een krimpende bevolking kan het voorzieningenniveau op het platteland dalen. Dat is bijvoorbeeld in de dorpen te zien aan een afname van scholen, winkels, sportvoorzieningen, zwembaden, bibliotheken en pinautomaten.

Inzet

We geven aandacht aan demografische ontwikkelingen binnen alle relevante provinciale beleidsterreinen. De gemiddelde omvang van huishoudens bijvoorbeeld neemt steeds verder af, dit werkt door in de vraag naar woningen. We zorgen voor verbinding en regisseren beleidsinhoudelijk de gevolgen van demografische veranderingen. We faciliteren de provinciebrede beweging Fan Mear nei Better, waaronder de uitvoering van landelijke experimentenprogramma’s. Bij projecten en programma’s die worden uitgevoerd in de regio’s binnen de streekagenda’s, wordt rekening gehouden met demografische ontwikkelingen.

Krimp is een speerpunt in de uitvoering van de Nota Plattelandsbeleid van 2014. In het kader van de Integrale Beleidsagenda Bevolkingsontwikkeling Fryslân zetten we in op de leefbaarheid van de dorpen en spreiding van voorzieningen. Het wegvallen van bepaalde voorzieningen in de dorpen kunnen we niet keren. Onze inzet om voorzieningen te behouden en te vernieuwen is gericht op de volgende speerpunten: goede digitale voorzieningen, bereikbaarheid openbaar vervoer (maatwerktoepassingen) en goede spreiding van primair en voortgezet onderwijs.

Enkele voorbeelden. Met het Breedbandfonds stimuleren we de aanleg van supersnel internet op het platteland. In het kader van de uitvoering van de Beleidsnota Plattelân 2014-2017 stellen we subsidie beschikbaar voor bewonersinitiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid op het platteland. Daarnaast stimuleren we de realisatie van dorpshuizen of multifunctionele accommodaties en de verduurzaming daarvan. We bieden financiële ondersteuning voor de aanleg van WIFI in de belangrijke plaatsen voor recreatie en toerisme. Nieuwe OV-concepten, waaronder slimme combinaties van allerlei vervoervormen (regulier -, WMO -, lokaal -, leerlingvervoer) kunnen de mobiliteit in het landelijk gebied helpen waarborgen. We hebben de Opstapper rijden, waarbij men van kleine, niet door regulier OV bediende kernen naar een halte van het OV wordt gebracht.

Einbalâns:  geel

Krimp staat stevig op de beleidsagenda van de Friese gemeenten. Met onze stimuleringsregelingen leveren we een bijdrage aan het behoud van het voorzieningenniveau van het platteland. Het wegvallen van bepaalde voorzieningen in de dorpen kunnen we niet keren.

2.3 Bestaande woningvoorraad is verduurzaamd

Staat

Begin 2014 bestaat de woningvoorraad  in Fryslân uit circa 284 duizend woningen. Volgens de laatste provinciale prognose zullen nog enkele jaren ongeveer 1500 woningen per jaar gebouwd moeten worden. Vanaf 2016 zal de woningbehoefte geleidelijk verder afnemen. In 2011 is de woningvoorraad met 1344 woningen uitgebreid: een groei van 0,5%. Recentere cijfers zijn niet beschikbaar, maar in de jaren daarna zullen de aantallen fors omlaag zijn gegaan.

Ongeveer één derde van de woningvoorraad is in 2014 voorzien van een energielabel. Het gaat om ruim 95.000 woningen. Daarvan heeft begin 2014 46% een label C of hoger.

In de periode 2011-2015 is de verduurzaming van de woningvoorraad met behulp van provinciale regelingen (ISV, Energiepremie) en het Aanvalsplan Woningmarkt bij elkaar opgeteld met betrekking tot circa 10.000 woningen verbeterd. Niet bekend is hoeveel woningen daarnaast in Fryslân buiten de provinciale ondersteuning om zijn verduurzaamd.

Inzet

In 2012 hebben we de Nota herstructurering naoorlogse Friese woningvoorraad vastgesteld. We zetten ons in voor de kwaliteit van de gebouwde omgeving, in het bijzonder de staat en kwaliteit (verduurzaming) van de bestaande particuliere woningvoorraad en die van corporaties. We hebben daarover kwantitatieve afspraken gemaakt met gemeenten, woningcorporaties en andere partijen. We ondersteunen deze afspraken met financiële regelingen op verschillende terreinen.

De provincie is verantwoordelijk voor het gecentraliseerde (rijks)Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing 2011-1014. Voor herbestemming van gebouwen en herstructurering woningen is een totaalbedrag van € 10.8 miljoen beschikt. Dit is vooral aanjaaggeld, waarmee diverse projecten in de afgelopen anderhalf jaar zijn losgetrokken. De grootste investering vindt plaats door derden, waaronder de corporaties. In totaal gaat het in de afgelopen vier jaar om circa 3000 woningen.

In het kader van Wurkje foar Fryslân hebben we vanaf 1 november 2013 de Fryske Energypremie voor particuliere woningeigenaren ingesteld, met een subsidieplafond van € 11,2 miljoen. Tot oktober 2014 hebben ruim 4000 Friese huishoudens de Fryske Energypremie aangevraagd.

In 2013 is het Aanvalsplan Friese Woningmarkt, onderdeel van het programma Wurkje foar Fryslân, opgesteld met een financiële omvang van € 60 miljoen. Met deze forse financiële impuls hebben we de werkgelegenheid in de bouw op korte termijn willen stimuleren. Op basis van het aantal leningen en subsidies die zijn verstrekt in het kader van de verschillende regelingen uit het Aanvalsplan woningmarkt worden circa 700 tijdelijke arbeidsplaatsen gerealiseerd. Hiervoor worden 80 particuliere woningen gerenoveerd, circa 600 zorgwoningen en 50 vrijesectorwoningen gerealiseerd en 150 studentenwoningen gebouwd. De provinciale bijdrage van circa € 15 miljoen heeft bijna € 102 miljoen aan investeringen losgemaakt.

De nota herstructurering wordt in 2015 geactualiseerd, waarmee inzicht wordt geboden in de herstructureringsopgave die er voor de komende jaren ligt. De voorlopige aanname is dat jaarlijks 2000-3000 woningen verduurzaamd dienen te worden. In de afgelopen bestuursperiode zaten we hier nog onder.

Einbalâns:  lichtgroen

Onze inspanningen in crisistijd zijn vooral gericht op het stimuleren van de spelers in het veld. Met onze woningbouwafspraken met partijen en onze financiële stimuleringsregelingen dragen we stevig bij aan de verbetering en de verduurzaming van de woningvoorraad. Als gevolg van verdere veroudering van de woningvoorraad door leeftijd en demografische ontwikkelingen blijft de veranderopgave onverminderd groot.

2.4 Achteruitgang karakteristieke gebouwen is gestuit

Staat

Door financiële ondersteuning van de provincie zijn honderden karakteristieke gebouwen gerestaureerd of herbestemd. Sinds 2012 zijn provincies verantwoordelijk voor het restaureren van rijksmonumenten. Uit evaluatie blijkt dat de provincies er in slagen om veel extra geld (waaronder eigen middelen) te genereren ten behoeve van restauraties van rijksmonumenten

Uit de jaarlijkse inspecties van de Monumentenwacht rijst het beeld op dat de onderhoudstoestand van de Friese monumentale rijksgebouwen de laatste jaren gestaag verbetert. De restauratiebehoefte is vanaf 2010 gedaald van 8,0% naar 7,1% in 2014 en het achterstallig onderhoud van 15,0 naar 10,5%. Hierbij wordt aangetekend dat dit alleen een indicatie geeft voor het totaal aan karakteristieke gebouwen omdat de monitor alleen betrekking heeft op rijksmonumenten van abonnees van de monumentenwacht. Uit steekproeven blijkt dat het beeld van het totaal aan karakteristieke gebouwen minder gunstig is.

Inzet

We stimuleren de restauratie en vernieuwend hergebruik van karakteristieke gebouwen. We ondersteunen het Kennispunt Herbestemming Noord, waarin herbestemmingsstrategieën worden ontwikkeld, onder meer voor krimpgebieden. We hebben de Nota Erfgoed verlengd tot en met 2015.

We verlenen bijdragen door een subsidie of door ondersteuning van het Cultuurfonds voor Monumenten Fryslân, voor het behoud en herbestemming van karakteristieke bouwwerken. Hierdoor zijn er ongeveer 350 monumenten opgeknapt. Kerken en molens zijn hierin belangrijke categorieën. Er is bijna € 15 miljoen besteed wat een totale investering van ongeveer € 52 miljoen opleverde. De vraag naar steun overtreft jaar op jaar onze middelen. Vanuit het programma Wurkje foar Fryslân hebben we ruim 5 miljoen aan extra middelen beschikbaar gesteld vanwege de impuls voor de kwaliteit van de leefomgeving en de economie. Onze investering levert ongeveer 700 manjaren werk en 100 leerlingbouwplaatsen voor het restauratieambacht op.

Via het Deltateam Fryske Tsjerken hebben we bijgedragen aan hergebruik of nevengebruik van tientallen kerkgebouwen.

Bescherming en draagvlak voor terpen en andere archeologische waarden zijn gestimuleerd door gemeentelijke verdiepingsslagen van de FAMKE, het Terpenproject, een tiental archeologische opgravingen met open dagen en door archeologische steunpunten.

Einbalâns:  lichtgroen

Er is duidelijke voortgang in het opknappen en herbestemmen van karakteristieke gebouwen. De achteruitgang is gestuit. De opgave blijft echter groot.

2.5 Bedrijventerreinen zijn verbeterd, nieuwe aanleg is beperkt

Staat

Fryslân heeft in totaal ongeveer 300 bedrijventerreinen met een totale oppervlakte van bijna 3770 hectare. Ruim 500 hectare is nog vrij uitgeefbaar.

De jaarlijkse vraag naar bedrijventerreinen is gedaald van 80 ha in 2007 naar 19 ha in 2012. In 2013 betrof de uitgifte 26 ha, waarvan 19 ha werd gerealiseerd op het IBF te Heerenveen.

De herstructureringsopgave heeft betrekking op 124 ha bedrijventerreinen. Voor zes terreinen is de herstructurering afgerond, voor één terrein is deze gaande. In totaal gaat het hier om de aanpak van 32 ha verouderde terreinen.

Inzet

Op ons initiatief hebben de gemeenten onderling in vier samenwerkingsregio’s bedrijventerreinen-plannen opgesteld. In deze plannen zijn afspraken gemaakt over temporisering van de uitgifte van beschikbare terreinen en over de planning van nieuwe terreinen. Een deel van de nog uitgeefbare voorraad zal niet eerder dan in 2020 aan de orde zijn. Een eerdere uitgifteprognose voor de periode 2010-2020 van 760 ha is waarschijnlijk aan de hoge kant. Aan een nieuwe raming voor de periode tot 2025 wordt gewerkt.

In lijn met het Provinciaal Herstructureringsprogramma is in deze plannen ook de herstructureringsopgave in beeld gebracht, dan wel geagendeerd voor verdere uitwerking. De regionale bedrijventerreinenplannen worden in 2015 geactualiseerd. Mede vanwege de financiële situatie bij gemeenten zijn er minder herstructureringsprojecten dan oorspronkelijk werd verwacht. Met een provinciale bijdrage van € 1,5 miljoen is de problematiek van het bedrijventerrein Hallum Doniaweg opgelost.

Einbalâns:  lichtgroen

Door de financiële situatie bij de gemeenten zijn minder bedrijventerreinen verbeterd dan verwacht. De problematiek van bedrijventerrein Hallum Doniaweg is opgelost. De verkoop van uitgeefbare terreinen lijkt weer toe te nemen. De aanleg van nieuwe bedrijventerreinen is getemporiseerd.

2.6 Fryslân beschikt over voldoende, schoon en veilig water

Staat

Het huidige peilbeheer zorgt er voor dat 93% van de landbouwgronden optimaal bediend worden. Voor natuur ligt de doelrealisatie lager. In feite kampt 40% van de circa 30.000 ha natuurgebied binnen de EHS met verdroging. Nagenoeg het gehele beheergebied van Wetterskip Fryslân voldoet aan de normen voor regionale wateroverlast; de afvoercapaciteit van de boezem is door diverse maatregelen toegenomen en goed op orde.

Hoewel de uitvoering van maatregelen voor de verbetering van de waterkwaliteit goed verloopt, heeft in Fryslân geen enkel waterlichaam volgens de normen van de Kaderrichtlijn water, een goede ecologische toestand. De chemische toestand varieert van jaar tot jaar. Het aantal probleemstoffen is afgenomen. Het oplossen van knelpunten met de resterende probleemstoffen in grote wateren is vooral afhankelijk van het landelijke generieke beleid. Ook wordt samengewerkt met de landbouwsector voor het oplossen van de problemen met de waterkwaliteit.

De kwaliteit van het zwemwater op de 51 officiële zwemlocaties is op 44 locaties uitstekend of goed, op 5 locaties aanvaardbaar en op 2 locaties slecht. Op de locaties die slecht scoren worden in 2015 extra inspanningen verricht om de kwaliteit te verbeteren.

De primaire keringen in Fryslân zijn veilig, er zijn geen urgente veiligheidsproblemen. De uitvoering van de dijkversterkingsprojecten om aan de normen te voldoen ligt op koers. In 2015 worden de dijkversterkingen langs de Friese Waddenzeekust en die bij Lemmer voltooid. In 2018 zal 71% van de primaire waterkeringen aan de norm voldoen. Van de regionale waterkeringen (3.200 km) is in 2015 in totaal bijna 85% voldoende hoog.

Inzet

We hebben samen met onze waterpartners uitvoering gegeven aan het waterhuishoudingsplan en aan het Fries bestuursakkoord waterketen. De samenwerking in de waterketen heeft ons naar oordeel van de visitatiecommissie in de positie van koploper gebracht. Met het FYLG-budget zijn veel oevers en kaden integraal aangepakt. In 2015 leggen we een Veenweidevisie aan de Staten voor. Realisatie van het gemaal Lauwersoog is (voorlopig) van de baan; zoals afgesproken met de Staten onderzoeken we samen met Wetterskip Fryslân de alternatieven.

Door de verminderde middelen voor natuur richten we de verdrogingsbestrijding in 2015 vooral op de Natura-2000-gebieden met een grondwateropgave uit de Kaderrichtlijn Water.

Eind 2015 zijn tien projecten van het huidige (rijks)Hoogwaterbeschermingsprogramma voor de primaire keringen voltooid. Alleen de dijkversterking op Ameland loopt nog. Onze rol is het beoordelen van de integrale kwaliteit van dijkversterkingsplannen.

We zien toe op de uitvoering van de Europese Kaderrichtlijn Water door de waterbeheerders. We zetten vanaf 2015 POP3-cofinancieringmiddelen in voor het oplossen van het probleem van teveel nitraat- en fosfaatbelasting vanuit de landbouw.

Onze inzet blijft gericht op het realiseren van veerkrachtige watersystemen, waarmee we op tijd klaar zijn voor een toekomst met stijgende zeespiegel, klimaatverandering en bodemdaling. Ook stellen we eind 2015 een nieuw Waterhuishoudingsplan op. In dat kader komen we met een voorstel voor de aanpak van de verdroging in natuurgebieden en gaan we nieuwe afspraken met Wetterskip Fryslân maken over de programmering van het voldoen aan de veiligheidsnormen van de resterende 400 km regionale keringen (oevers en kaden) vanaf 2016. Vanaf 2015 wacht ook de regionale uitvoering van de Deltabeslissingen op grond van de landelijk gesloten Bestuursovereenkomst Deltaprogramma 2015.

Einbalâns:  lichtgroen

Fryslân beschikt ook in 2015 over voldoende, schoon en veilig water. Ten opzichte van 2011 is het kwaliteitsniveau op de drie onderdelen verder verbeterd. Bodemdaling en verdroging vragen nog veel aandacht, evenals de ecologische toestand van watersystemen.

2.7 Zoutwinning onder land is vervangen door zoutwinning onder zee

Staat

Zoutproducent Frisia Zout mag vanaf 2021 zout gaan winnen onder de Waddenzee. De vergunningenprocedure loopt. Onderdeel van de afspraken is de gebiedsontwikkeling Franekeradeel-Harlingen. De doorlooptijd is verschoven tot 2021.

Inzet

We hebben onze bevoegdheden en verantwoordelijkheden voluit ingezet om de transitie van de zoutwinning van onder het vaste land naar onder de Waddenzee mogelijk te maken. De planologische voorwaarden zijn vervuld en het gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen wordt uitgevoerd. Voor de uitvoering van het plan zijn overeenkomsten met de delfstofwinners in het gebied (gas, zout) gesloten.

In september 2014 heeft de staatssecretaris van Economische Zaken besloten de aangevraagde vergunning op grond van de Natuurbeschermingswet te verlenen. Eerder werd in oktober 2013 door de minister van Economische Zaken een ontwerpinstemmingsbesluit op het ingediende winningsplan op grond van de Mijnbouwwet gepubliceerd.

Na vertraging is de uitvoering van de gebiedsontwikkeling Franekeradeel-Harlingen in 2014 goed op gang gekomen. Met deze integrale gebiedsbenadering pakken we de problemen van de bodemdaling aan, die veroorzaakt worden door de gas- en zoutwinning in dit gebied. Het plan bevat ook maatregelen ter verbetering van het landschap, de landbouw en de leefbaarheid van de dorpen.

Einbalâns:  lichtgroen

Aan onze kant zijn de voorwaarden vervuld om de zoutwinning te kunnen verplaatsen. De realisatie hangt verder af van het verloop van de vergunningverlening door het ministerie van EZ. Alles wijst de goede kant op, maar het doel is nog niet volledig gehaald.

2.8 Geplande infrastructuurwerken zijn volop in uitvoering

Staat

Van de Bereikbaarheidsprojecten Leeuwarden Vrij-Baan wordt in 2015 alleen nog gewerkt aan het aquaduct Drachtsterweg en omgeving. De Noordwesttangent, de Haak om Leeuwarden en de Westelijke invalsweg zijn alle in gebruik.

Voor wat betreft het Rijkswegennet in de provincie Fryslân is in 2015 begonnen met de verdiepte ligging en het aquaduct in de N31 Traverse Harlingen. In 2015 volgt de aanbesteding van de ombouw van het Knooppunt Joure. Voor wat betreft provinciale wegenprojecten zijn De Centrale As en de N381 in 2015 volledig in uitvoering. Het eerste onderdeel van de Centrale As, de rondweg Garyp, is begin 2015 in gebruik genomen.

De verruiming van het Prinses Margrietkanaal bestaat uit twee fasen. De verruiming van het kanaal is gereed. Met betrekking tot de aanpassing van de kunstwerken is de brug Burgum en kanaalverlegging bij het aquaduct De Centrale As eind 2013 aanbesteed en in uitvoering genomen (oplevering eind 2016).

Inzet

De provincie voert de projecten voor provinciale wegen en vaarwegen van het Provinciale Verkeer- en Vervoerplan uit op basis van het Uitvoeringsprogramma Verkeer en Vervoer. De grote infrastructuurwerken van rijk en provincie, die in de afgelopen jaren in onze provincie in uitvoering zijn genomen, sommige als onderdeel van het programma Leeuwarden Vrij-Baan, liggen op schema. Eind 2014 is de Haak om Leeuwarden in gebruik genomen.

Een uitzondering betreft de traverse Lemmer (N359), waarover de definitieve besluitvorming nog niet is afgerond en waarvan de uitvoering voor 2015 nog niet is gestart. We hebben voor dit knelpunt in het najaar van 2014 gekozen voor de basisvariant als beste oplossing, die afwijkt van de eerder in het Uitvoeringsprogramma coalitieakkoord opgenomen voorkeursoplossing voor een aquaduct onder de Sylroede en andere maatregelen. De basisvariant bestaat onder andere uit het optimaliseren van de bestaande weg door deze gedeeltelijk te verdubbelen, betere afstemming van de verkeerslichten (groene golf) en bloktijden voor de bediening van de Zijlroedebrug.

Voor wat betreft verbeteringen aan het rijkswegennet in Fryslân heeft ons ‘krewearjen’ voor een aquaduct onder de Skarster Rien in de A6 geen positief resultaat opgeleverd.

Einbalâns:  donkergroen

De geplande infrastructuurwerken zijn volop in uitvoering. De Friese hoofdwegenstructuur is in de nabije toekomst, op een enkel provinciaal knelpunt na, te weten de traverse Lemmer, op orde.

2.9 Centrale As is volop in uitvoering

Staat

Medio 2015 wordt er op alle onderdelen aan De Centrale As gebouwd. De rondweg Garyp is in januari 2015 opengesteld voor het verkeer. Eind 2015 wacht de openstelling van het weggedeelte Dokkum-De Westereen.

Inzet

Het  provinciaal inpassingsplan is ongeschonden door de procedures gekomen. Op 9 november 2011 heeft de Raad van State alle beroepen ongegrond verklaard. De aanleg is in juni 2012 van start gegaan. De uitvoering van De Centrale As ligt op schema. In 2015 zijn alle contracten naar de markt gebracht. Gebleken procedurele tekortkomingen bij de grondverwerving (aankoop en onteigening) hebben geleid tot een nieuwe generieke, aangescherpte werkwijze binnen de provinciale organisatie.

Het project Kansen voor Kernen zorgt voor de herinrichting van de huidige provinciale weg door de dorpen Garyp, Burgum, Hurdegaryp, Feanwâlden, De Falom en Damwâld. Ruimtelijke kwaliteit en de sociaaleconomische ontwikkeling in de dorpen krijgen via dit project extra kansen. Het provinciale aandeel in de totale kosten van € 22 miljoen van het project Kansen voor Kernen bedraagt € 15 miljoen.

Einbalâns:  donkergroen

De Centrale As is volop in uitvoering. Eind 2014 is het project Kansen voor Kernen van start gegaan.

2.10 De Centrale As en N381 zijn door gebiedsontwikkeling in omgeving ingepast

Staat

De gebiedsontwikkeling rond De Centrale As en N381 zijn beide in uitvoering. In 2015 worden resterende onderdelen aanbesteed.

Inzet

Met deze twee gebiedsontwikkelingen zetten we een plus op de ruimtelijke inrichting, onder andere door de ontwikkeling van natuur, het verbeteren van de landbouwstructuur en de aanleg van nieuwe fiets-, wandel- en ruiterpaden. Bij De Centrale As gaat het om maatregelen in een gebied van 7000 hectare, waarmee een bedrag van circa € 40 miljoen is gemoeid. De financiering van de 2e fase is nog niet geregeld.

De uitvoering van de maatregelen in 2015 staat zowel bij de gebiedsontwikkeling Centrale As als bij het inrichtingsplan N381 onder druk vanwege grondverwerving op basis van vrijwilligheid.

Einbalâns: lichtgroen

De uitvoering van de twee gebiedsontwikkelingen is goed op gang gekomen. Voor de realisatie van gebiedsmaatregelen zijn we in veel gevallen afhankelijk van vrijwillige medewerking van grondeigenaren.

2.11 Bereikbaarheid is door OV-concepten en fietsgebruik verbeterd

Staat

Na een toename tussen 2004 en 2007 blijft het aantal buspassagiers tussen 2007 en 2011 ongeveer gelijk (17,1 miljoen reizigers). In 2012 daalt het aantal tot ruim 17 miljoen buspassagiers. Het aantal treinreizigers blijft na een toename tot 2007 vrij stabiel en beweegt zich tussen de 6,4 en 6,8 miljoen reizigers in 2013. Het aantal treinreizigers nam tussen 2004 en 2013 toe met 17%, het aantal buspassagiers slechts met 10%.

Sinds eind 2010 worden op 28 wegen in Fryslân het aantal passerende fietsers permanent geteld. In 2013 ging het op deze telpunten in totaal om 8,8 miljoen fietsbewegingen.

Inzet

Om de bereikbaarheid van het platteland op peil te houden, ontwikkelen wij in het Programma Duurzaam OV nieuwe concepten van openbaar vervoer. Hiervoor werd de nota ‘Verbetering vervoer in het landelijk gebied: uitgangspunten en maatregelen’ opgesteld.

We investeren in het openbaar vervoer binnen Fryslân om ondanks kostenstijgingen toch de dienstverlening op het platteland op peil te houden. Daarvoor voeren we het Programma Duurzaam OV uit. Onderdeel van dit programma is de integrale regeling Butenút foarút 2014-2015/2018, waarmee we een bijdrage leveren aan de leefbaarheid en de bereikbaarheid van het landelijk gebied. Nieuwe OV-concepten, waaronder slimme combinaties van allerlei vervoervormen (regulier -, WMO -, lokaal -, leerlingvervoer) kunnen de mobiliteit in het landelijk gebied helpen waarborgen. We hebben de Opstapper rijden, waarbij men van kleine, niet door regulier OV bediende kernen naar een halte van het OV wordt gebracht. Integratie met het WMO-vervoer wordt nog onderzocht. Samen met de ANNO-gemeenten in Noordoost-Fryslân wordt bekeken hoe aan een Mobiliteitscentrale vorm kan worden gegeven, waarbij zoveel mogelijk aanbod van vervoer in landelijk gebied aan de vraag gekoppeld wordt. Via de subsidieregeling Bûtenút Foarút stimuleren we initiatieven vanuit de mienskip op vervoergebied. De eerste twee aanvragen zijn eind 2014 gehonoreerd.

Ook zetten we bij de concessieverlening in op het verbeteren van de samenhang binnen het totale vervoernetwerk van Fryslân. In 2016 gaat het om de concessies Zuidoost en Waddeneilanden.

We investeren in de bereikbaarheid voor fietsers, in de sfeer van ketenvoorzieningen maar ook met betrekking tot verbetering van het fietsnetwerk. De infrastructurele maatregelen zijn opgenomen in het Uitvoeringsprogramma verkeer en vervoer 2011-2015.

Daarnaast hebben we geïnvesteerd in het openbaar vervoer per trein tussen de belangrijke kernen in Fryslân en met Zwolle en Groningen om zodoende het aantal autokilometers terug te dringen. Met betrekking tot het railnetwerk hebben we afspraken gemaakt over de 3e trein naar Zwolle (nu nog rijdend tot Meppel), de 4e trein naar Zwolle/Meppel in 2017 en vermindering van de wachttijd in Zwolle met drie minuten voor de intercity’s met Utrecht/Rotterdam. Uitbreiding van de dienstregeling Leeuwarden-Groningen is afgesproken, waarbij we in de tijd afhankelijk zijn van de uitvoering van de voorgenomen maatregelen op het baanvak.

Gezien de verhouding tussen hoge kosten aan de ene kant en bescheiden passagiersaanbod en relatief grote afstanden tussen stations aan de andere kant is de in het coalitieakkoord genoemde mogelijkheid van Light Rail in onze provincie geen kansrijke optie. Dit blijkt uit een binnenkort uit te brengen studie over de OV-hoofdstructuur. We zetten in op verbetering van de bestaande treindiensten vanuit Leeuwarden richting Groningen, Zwolle, Sneek en Harlingen. Daarbij gaat het al naar behoefte om frequentieverhoging, versnelling of een grotere regelmaat.

Einbalâns:  lichtgroen

Met onze beleidsmatige en financiële inspanningen hebben we de bereikbaarheid van Fryslân gewaarborgd en verder verbeterd.

2.12 Over de spoorlijn Heerenveen-Groningen is besloten

Staat

In 2012 is besloten niet over te gaan tot aanleg van de spoorlijn Heerenveen-Groningen.

Inzet

We hebben ons ingezet voor aanleg van de spoorlijn Heerenveen-Groningen, met de gedachte dat binnen het gestelde budget een levensvatbare exploitatie mogelijk zou zijn. Uit nader onderzoek is gebleken dat de spoorlijn een laag maatschappelijk rendement zou hebben en dat de financiële onzekerheden en risico’s groot waren. In de Kadernota 2013 zijn de vrijkomende middelen overgeheveld naar het Regionaal Specifiek Pakket (RSP).

Onder andere ter compensatie is de Investeringsagenda Drachten Heerenveen opgesteld en in uitvoering genomen.

Einbalâns:  donkergroen

De aanleg van de spoorlijn is niet doorgegaan. Met de vrijkomende middelen hebben we andere projecten met een hoger maatschappelijk rendement kunnen realiseren (waaronder De Centrale As en de N381).

2.13 Nieuwe visie op vaarwegen is in uitvoering

Staat (intern)

Meteen al in het Uitvoeringsprogramma van het coalitieakkoord is besloten geen middelen beschikbaar te stellen voor een nieuwe visie op vaarwegen, in het bijzonder de uitwerking van die visie.

Inzet

We hebben onze vaarwegenvisie opgenomen in de actualisatie van het Provinciale Verkeer- en Vervoerplan. Daarin is het gebruik van het vaarwegennetwerk voor de verschillende doelgroepen, waaronder het beroepsmatig transport, vastgesteld. De kaders voor het onderhoud van provinciale vaarwegen (en wegen) zijn in 2014 geactualiseerd. Eveneens in 2014 hebben we een visie over verbreding van het Van Harinxmakanaal aan Provinciale Staten voorgelegd. En we doen onderzoek naar een verbetering van de vaarroute naar Heerenveen.

We hebben ons voorbereid op herverdeling van het vaarwegenbeheer op grond van de nieuwe Waterwet. Het beheer van de Friese vaarwegen is vanaf 2014 herverdeeld tussen de verschillende overheden. Het beheer van het Prinses Margrietkanaal is overgedragen aan het rijk.

Einbalâns:  donkergroen

We hebben geen zelfstandige vaarwegenvisie uitgebracht, maar deze opgenomen in het PVVP. Het Friese vaarwegennet biedt, op een enkel knelpunt na, voldoende mogelijkheden voor het transport over water.

2.14 Verkeersveiligheid is verder verbeterd

Staat

De daling van het aantal verkeersdoden in Fryslân ontwikkelt zich (spectaculair) positief, van 64 (2000) naar 26 in 2014. Op provinciale wegen vallen jaarlijks 6 tot 7 dodelijke slachtoffers, in 2013 waren dit er 4. Fietsen brengt meer risico’s op ongevallen en letsel met zich mee dan andere vormen van verkeersdeelname.

Inzet

We werken onverminderd door aan het verbeteren van de verkeersveiligheid op de provinciale wegen. In 2014 heeft een ANWB-onderzoek ons aanleiding gegeven om opnieuw te kijken naar het verbeteren van de verkeersveiligheid, bijvoorbeeld in combinatie met onderhoudsmaatregelen. Op 12 november 2014 hebben de Staten besloten om infrastructurele knelpunten in de N359 tussen Bolsward en Wommels versneld aan te pakken.

Uit monitoringsgegevens blijkt dat de veiligheid van het fietsverkeer niet in de pas loopt met die van overige verkeersdeelnemers. Daarom hebben wij in 2013 een Plan van aanpak Fietsveiligheid opgesteld, met extra kleinschalige infrastructurele maatregelen en maatregelen op het gebied van verkeersgedrag. De kans op conflicten op fietspaden door variatie in (fiets)voertuigen en snelheden neemt toe. In 2015 doen we onderzoek naar mogelijkheden van langeafstandfietsroutes voor het utilitaire fietsverkeer.

Einbalâns:  lichtgroen

Er wordt goede resultaten geboekt met het verbeteren van de verkeersveiligheid. Het aantal verkeersdoden neemt verder af. De ongevalscijfers voor sommige situaties en doelgroepen blijven echter aandacht vragen en leiden tot nieuwe aandachtsgebieden.

2.15 Met digitale snelweg is aanzienlijke voortgang geboekt

Staat

In Fryslân hebben ongeveer 32.700 percelen geen aansluiting op een Next Generation Access (NGA)-netwerk. Dat wil zeggen dat zij niet beschikken over een snelle internetverbinding via een kabel- of glasvezelnetwerk. Het betreft hier woningen en bedrijven op bedrijventerreinen in de zogenaamde ‘witte gebieden’ in de provincie.

Inzet

Onze inzet is om zoveel mogelijk van de 32.700 percelen in de ‘witte gebieden’ te voorzien van een snelle internetverbinding via een NGA-netwerk. Aangezien er in deze gebieden sprake is van marktfalen is hulp van de overheid nodig. In 2013 hebben we het Investeringsplan voor supersnel internet in Fryslân vastgesteld. Hierin is een investerende en faciliterende rol voor de provincie gedefinieerd. En zijn drie belangrijke instrumenten uitgewerkt: een Breedbandloket (faciliterend), en een Breedbandfonds en Aansluitsubsidies (investerend). Vanaf 2015 zijn deze instrumenten volledig operationeel. Voor het Breedbandloket, het Breedbandfonds en de Aansluitsubsidies is een nominaal revolverend kapitaal van € 60 miljoen beschikbaar. Daarbij wordt het subsidiedeel (circa € 15 miljoen) van het fonds gecompenseerd door de ontvangen rente op de verstrekte leningen uit het fonds. Belangstellenden voor een NGA-aansluiting in de ‘witte gebieden’ kunnen zich aanmelden op www.friesland.opglas.nl.

Als opstap naar het Breedbandfonds is in 2014 aan acht kleinschalige projecten een subsidie van in totaal ruim € 1,1 miljoen uit het programma Wurkje foar Fryslân toegekend.

Einbalâns:  rood

Het provinciale instrumentarium voor de realisatie van NGA-netwerken in de ‘witte gebieden’ in Fryslân is operationeel. De bewoners van de witte gebieden zijn nu aan zet om de krachten te bundelen en projecten voor financiering vanuit het Breedbandfonds in te dienen.

2.16 Natuur en landschap zijn met provinciale middelen versterkt

Staat

Een belangrijke indicator voor de toestand van de Friese natuur is de biodiversiteit. De totale biodiversiteit van Fryslân is teruggelopen van 53% in 1900, naar 33% halverwege de twintigste eeuw tot 19% in de huidige situatie. Deze resultaten komen sterk overeen met de landelijke cijfers.

Sinds 1994 werken rijk en provincie aan de realisatie van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). In 2014 was ruim 12 duizend hectare EHS verworven. Daarmee was 82% van de beoogde oppervlakte (taakstelling 2014: 14.790 ha) EHS verworven. In 2014 was 55% van de verworven oppervlakte EHS ingericht. Het gaat om ruim 8.000 hectare.

Het aantal weidevogels neemt al enkele decennia gestaag af. De landelijke gruttopopulatie neemt bijvoorbeeld jaarlijks met 5-8% af. In Fryslân zien we ook een afname, hoewel vanaf 2007 een zekere stabilisatie zichtbaar is.

Inzet

Op grond van de Nota natuer en lanlik gebiet (2012) hebben we ons beleid voor natuur, landschap en landbouw uitgevoerd. In 2014 is een nieuw uitvoeringsprogramma vastgesteld, het Program Lanlik Gebiet 2014-2020. We pakken de uitvoering integraal op aan de hand van gebiedsprojecten.

Het natuurbeleid is in 2014 volledig gedecentraliseerd naar provincies (Natuurpact rijk-provincies 2013). In dat kader hebben we de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) herijkt en met 4500 hectare ingekrompen. Het beleid is gericht op de afronding van een aantal robuuste natuurgebieden. We kiezen voor een geleidelijke overgang naar nieuwe (collectieve) contracten voor agrarisch natuurbeheer vanaf 2016. De horizon voor realisatie van de EHS is als inspanningsverplichting voor de provincies verschoven naar gereed in 2027.

Alle 26 Natura2000-beheerplannen worden in 2015 vastgesteld, waarvan zes door de provincie. Vaststelling van deze plannen in 2015 hangt af van de afronding van de besluitvorming van de Programmatische Aanpak Stikstof.

In de thematische structuurvisie Grutsk op ‘e romte hebben we landschapsstructuren van provinciaal belang aangewezen. We concentreren onze investeringen in landschap in de drie integrale gebiedsprojecten De Centrale As, N381 en Franekeradeel-Harlingen. De kleinschalige aanpak van landschapsherstel en instandhouding buiten de gebiedsprojecten verloopt door subsidiëring van projecten onder andere via de streekagenda’s. Draagvlak en organisatiegraad van de beide Nationale Landschappen vormen hierbij een specifiek onderdeel.

In 2014 hebben we de Nota Weidevogels (2014-2020) vastgesteld met als doelstelling het realiseren van vitale weidevogelpopulaties in Fryslân waarbij de grutto als gidssoort fungeert. We kiezen voor de meest kansrijke weidevogelgebieden en zetten daar onze inspanningen en middelen op in. Hiervoor zijn weidevogellandschappen aangewezen waarbinnen vanaf 2015 weidevogel-kerngebieden worden gerealiseerd. Deze gebieden bestaan uit natuurgebieden en/of  agrarische gebieden tezamen waarbinnen beheer en inrichting op de weidevogels wordt afgestemd. Dit is een sleutelproject in de plannen voor KH2018.

Einbalâns:  lichtgroen

Met de beschikbare provinciale middelen zijn natuur en landschap versterkt.

2.17 Landbouwsector is verduurzaamd en is meer actief als landschapsbeheerder

Staat

Ruim 78% van het landoppervlak van Fryslân bestaat uit landbouwgrond. Binnen de landbouw is de melkveesector veruit het grootst (89% van de landbouwgrond). Het aandeel biologische landbouwgrond is ongeveer 2,7%, dit percentage is gelijk aan heel Nederland. In 2013 werkten 12.150 personen in de landbouw, dit is 18% minder dan in 2003. Inclusief indirecte werkgelegenheid komt het totaal aantal personen in de Friese agrofoodsector uit op 24.500 personen of 11% van de totale werkgelegenheid.

De komst van zuivelbedrijven als A-ware en Fonterra naar Heerenveen en de uitbreidingsplannen van FrieslandCampina in Leeuwarden zorgen voor meer dan € 500 miljoen euro aan investeringen in de Friese zuivelsector. Dit heeft als gevolg dat er veel nieuwe arbeidsplaatsen beschikbaar komen in de primaire melkveehouderij, zuivelbedrijven en toeleverende, verwerkende en dienstverlenende sectoren. De verwachting is dat de arbeidsmarkt in de zuivelsector naar 2020 toe flink onder druk komt te staan.

Het totaal aantal bedrijven in de landbouw is afgenomen van 6400 in 2004 naar 5500 in 2013, een afname van 14%. Het aantal zeer grote bedrijven is in de afgelopen tien jaar met 150% gestegen naar 150. De schaalvergroting zal de komende jaren nog doorgaan.

In 2013 hadden ruim 1700 bedrijven (31% van het totaal) neveninkomsten op het gebied van agrarisch natuur- en landschapsbeheer. In het aantal biologische bedrijven zit weinig groei.

De landbouw heeft in de afgelopen decennia een flinke duurzaamheidslag gemaakt. Metingen van rijk en waterschap aan water en lucht tonen aan dat de emissies van nutriënten, ammoniak, broeikasgassen en bestrijdingsmiddelen de afgelopen decennia fors afgenomen zijn. De laatste jaren is op veel fronten echter sprake van een stabilisatie. De steeds grotere stallen bergen niet alleen meer koeien maar bieden ook meer ruimte, lucht en comfort en dragen zo bij aan dierwelzijn en diergezondheid. Daar staat tegenover dat het aantal koeien dat geweid wordt afgenomen is. De zuivelcoöperaties proberen via financiële prikkels weidegang te stimuleren.

Inzet

Onze inzet is een landbouw die modern en renderend is, die schoon en zuinig en in harmonie met zijn omgeving produceert. We hebben de Landbouwagenda 2012-2013 uitgevoerd. In 2014 hebben we een nieuwe Landbouwagenda met resultaten tot en met 2020 vastgesteld. Aandachtsgebieden zijn landbouwstructuurversterking, kennis en innovatie en communicatie boer/burger.

De groei van de melkveehouderij die vanwege de afschaffing van de melkquotering vanaf 2015 verwacht wordt, vraagt om extra regelgeving (zoals de PAS en de nieuwe Melkveewet) en maatregelen van de boeren in onder andere het kringloopboeren en emissiearme stallen. Alleen dan kan de sector aan de milieuvoorwaarden blijven voldoen. De provincie ondersteunt dit met subsidies voor ontwikkeling en demonstratie van innovaties.

De provincie opent in 2015 een regeling voor maatregelen om de lichtuitstoot uit melkveestallen terug te dingen. Meteen na de aankondiging hiervan in het voorjaar van 2014 meldden zich al de eerste bedrijven aan. In 2015 moet blijken in welke mate daadwerkelijk van de regeling gebruik wordt gemaakt.

Via het kavelruilbureau zal tussen 2014 en 2020 11.200 ha aan vrijwillige kavelruil plaatsvinden (gemiddeld 1600 ha per jaar), zowel voor landbouwstructuurversterking, weidevogelkerngebieden, de EHS en water. In Sexbierum is een duurzaam glastuinbouwontwikkelingsgebied gepland. De realisatie hiervan loopt vanwege aanhoudende economische problemen in de glasgroentensector stroef.

We ondersteunen de ontwikkeling van de Dairy Campus Fryslân. Vanaf 2011 is deze in bedrijf. Het innovatiefonds voor de dairysector is in 2014 van start gegaan. Oplevering van bouw en grondverwerving van de dairycampus zal in 2015 plaatsvinden. De landbouwsector kan tevens profiteren van de (innovatie)stimulering van het investeringsprogramma Wurkje foar Fryslân.

Specifiek hebben we bijgedragen aan het oprichten van Dairy Chain Friesland (totale investering € 15 tot 20 miljoen in zes jaar). De ambitie van de Dairy Chain Friesland is om door te ontwikkelen naar een internationaal toonaangevend instituut op het gebied van opleidingen, trainingen en toegepast onderzoek.

Einbalâns:  lichtgroen

De verduurzaming van de landbouwsector in Fryslân zet door en investeringen in het beheer van weidevogelkerngebieden en natuurvriendelijke oevers dragen bij aan het landschap.

2.18 Schadelijke onttrekkingen en toevoegingen Friese leefmilieu zijn teruggebracht

Staat

Met de uitvoering van Milieuprogramma zijn substantiële stappen zijn gezet op de weg naar verbetering van het Friese milieu. Eind 2014 was meer dan 80% van de voorgenomen activiteiten gerealiseerd. Ook qua effecten heeft het Milieuprogramma resultaten geboekt. Eind 2014 zijn er in Fryslân nog 19 bodemverontreinigingsknelpunten, 15 geluidhinderknelpunten en 3 knelpunten op het gebied van de omgevingsveiligheid over. De sanering van industrieel lawaai is afgerond. Ook geluidhinder van railverkeer is in Fryslân geen sprake meer. Er bestaan alleen nog geluidhinderknelpunten rond het wegverkeer.

In 2012 is in Fryslân gemiddeld 236 kilo per inwoner aan huishoudelijk restafval ingezameld (landelijk 256 kilo). Deze hoeveelheid neemt geleidelijk af. Sinds 2011 wordt praktisch alle restafval verbrand voor energieopwekking.

De hemelhelderheidskaart laat zien dat 15% van Fryslân erg donker is en 41% donker; 5,5% is licht tot zeer licht. Er komt steeds meer aandacht voor het terugdringen van kunstlichtgebruik, onder andere bij overheden. De belichting van kassen neemt nog wel toe.

Inzet

We willen alle schadelijke onttrekkingen en toevoegingen aan het Friese milieu in 2030 hebben uitgebannen. Met de uitvoering van het Milieuprogramma hebben we substantiële stappen gezet op de weg naar deze verbetering van het Friese milieu. Eind 2014 was meer dan 80% van de voorgenomen activiteiten gerealiseerd. Ook qua effecten heeft het milieuprogramma resultaten geboekt. Voor onze inzet hebben we binnen het milieuprogramma drie sporen gekozen: toepassen van slim milieubeheer, stimuleren van duurzame innovaties en bouwen aan een duurzame samenleving. De inzet op het eerste spoor heeft tot een halvering van het aantal overblijvende milieuknelpunten geleid, van 70 naar 37. De inzet op duurzaamheid in de sporen 2 en 3 heeft er onder onder meer toe geleid dat inwoners van Fryslân het milieu gemiddeld genomen minder belasten.

Over een breed front hebben we schadelijke onttrekkingen en toevoegingen teruggebracht, zoals van het huishoudelijk restafval, de geluidbelasting, lucht-, bodem- en waterverontreiniging, licht- en CO2-emissie. We hebben sterk ingezet op het hergebruik van baggerspecie en grond uit provinciale werken. Ook is geurhinder en emissie uit de veeteelt aangepakt. Voor externe veiligheid is de risicokaart sterk verbeterd. Risicosituaties rond buisleidingen zijn aangepakt.

De aanpak van de overblijvende milieuknelpunten wordt voortgezet in het verlengde Milieuprogramma 2015-2016. De inzet op duurzaamheid krijgt hierin een andere vorm. Daarbij wordt de aandacht specifiek gericht op vier thema’s: de Friese Grondstoffenagenda, Duurzame transportbrandstoffen, Fair Trade-/Millenniumdoelen en Eetbaar Fryslân. Ook het verlengde milieuprogramma zal jaarlijks worden gevolgd. Hiervoor is een nieuwe monitor ontwikkeld die een beter onderscheid maakt in de voortgang van de uitvoering en de maatschappelijke effecten die daarmee worden bereikt.

Einbalâns:  donkergroen

Op alle terreinen zijn vorderingen gemaakt met het verder terugbrengen van schadelijke onttrekkingen en toevoegingen. Dit is gunstig, mede in het licht van onze ambitieuze doelstelling voor 2030.

2.19 Substantiële hoeveelheid schone energie is geproduceerd

Staat

In 2012 was de totale energiebehoefte in Fryslân 61,3 Peta Joule (PJ). Hiervan werd 5,2 PJ (8,6%) duurzaam opgewekt. Duurzame warmte speelt een belangrijke rol in de duurzame energiemix van Fryslân: 50% van de totaal opgewekte hoeveelheid duurzame energie ontstaat via hernieuwbare warmte uit afvalverbrandingsinstallaties van de Reststoffen Energie Centrale (REC) in Harlingen. Landelijk ligt het aandeel hernieuwbare warmte uit afvalverbrandingsinstallaties slechts op 12%. Verder heeft ook windenergie met 31% een groot aandeel in de energiemix van Fryslân. Zonne-energie speelt een bescheiden rol met slechts een aandeel van 2%.

Fryslân zit in 2015 op 4% energiebesparing ten opzichte van 2010. Als de huidige trend doorzet komt Fryslân uit op 14% energiebesparing in 2020, waar de doelstelling op 20% ligt.

Het aantal energiegerelateerde banen in Fryslân is toegenomen van 2.000 in 2010 tot 2.282 in 2013 (prognose).

De proefinstallatie Blue Energy, onderdeel van het project Nieuwe Afsluitdijk, is gestart.

Inzet

In oktober 2013 hebben we het provinciale Uitvoeringsprogramma Duurzame Energie 2014-2020 vastgesteld. Hierin is als doel vastgelegd: 20% energiebesparing, 16% duurzame energieproductie en 4.000 energiegerelateerde banen. De voorziene duurzame energiemix in 2020 bestaat voor ruim 50% uit windenergie, ruim 20% uit zonne-energie en ruim 25% uit warmte-energie (waaronder het REC en biogas). Om de energiebesparingsdoelstelling van 20% in 2020 te realiseren zullen extra maatregelen moeten worden getroffen.

In de afgelopen periode is het Nationaal Energie Akkoord vastgesteld. We hebben samen met Noord-Holland, Groningen en Drenthe hierop antwoord gegeven met het vaststellen van Switch, een noordelijke energieagenda.

Begin 2013 hebben de gezamenlijke provincies met het Rijk afgesproken dat in 2020 landelijke 6000 MW op land is gerealiseerd, waarvan 530,5 MW in Fryslân. In december 2014 hebben de Staten deze taakstelling volgens afspraak met het Rijk nader ingevuld. Binnen de kaders van het coalitieakkoord is besloten tot plaatsing van 316 MW in het IJsselmeer (2 locatiemogelijkheden), Windpark Noordoostpolder 18 MW, Kop Afsluitdijk 36,5 MW en Bestaand op land 160 MW. Verder is besloten tot sanering van 65 MW aan bestaande molens, met gebundelde herplaatsing met minder molens op land (locaties Heerenveen en Kop Afsluitdijk). Ook gaan we onderzoek doen naar de mogelijkheden voor dorpsmolens.

Het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy is door ons opgericht en najaar 2014 van start gegaan. Het fonds bevat € 90 miljoen als revolverend startkapitaal voor de financiering van nieuwe projecten die aantoonbaar tot reductie van uitstoot van broeikasgassen leiden, en daarnaast ook een toegevoegde waarde hebben voor de werkgelegenheid in Friesland. Voorbeelden zijn aardwarmte, zonne-energie, biomassa maar ook energiebesparing in de bebouwde omgeving. Het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVN) voert het beheer over het fonds.

Verschillende initiatieven voor energiebesparing lopen ook na 2015 door. We stimuleren op allerlei manieren energiebesparing in de verschillende sectoren, waaronder de woningvoorraad, maatschappelijk en zakelijk vastgoed, landbouw, mobiliteit en circulaire economie.

We nemen met verschillende duurzaamheidsprojecten deel aan het project Nieuwe Afsluitdijk, zoals Blue Energy. Het Duurzaamheidscentrum is in 2012 vanwege onvoldoende marktinteresse niet doorgegaan. Er wordt een marktconsultatie uitgevoerd naar een informatiecentrum voor Afsluitdijk en Waddengebied.

Einbalâns:  lichtgroen

Fryslân zit in 2013 met 8 % opwekking duurzame energie ten opzichte van 2010 vanuit verschillende bronnen flink boven het landelijk gemiddelde. Het percentage energiebesparing blijft daarin achter. De FSFE BV is in 1,5 jaar tijd tot stand is gekomen. Bij continuering van voldoende middelen vanaf 2016 zullen we onze energiedoelstellingen voor 2020 kunnen realiseren.