5. Milieu en duurzame energie

5.1. Duurzame energie
5.2. Afval, licht en geluid

5.1. Duurzame energie

Duurzame energie gaat over energie uit natuurlijke bronnen: biomassa, zon, wind, bodem en water. Deze bronnen leveren elektriciteit, (bio)gas en warmte, of een combinatie daarvan. Via de duurzame energiemix wordt een beeld gegeven van de relatieve omvang van elk van deze bronnen. Als indicator voor energiebesparing wordt de reductie van de CO2-uitstoot bepaald. Via de CO2-monitor worden de gerealiseerde klimaatprojecten geregistreerd en omgerekend naar kilotonnen vermeden CO2-emissie per jaar. Een eenduidige registratie van de CO2-reductieprojecten is overigens nog in ontwikkeling. We sluiten hieronder aan bij de landelijke Emissieregistratie.

De staat van duurzame energie

In 2012 was de totale energiebehoefte in Fryslân 61,3 petajoule (PJ). Hiervan werd volgens de Klimaatmonitor naar schatting 5,2 PJ (8,6%) duurzaam opgewekt. Duurzame warmte speelt een belangrijke rol in de duurzame energiemix van Fryslân: 50% van de totaal opgewekte hoeveelheid duurzame energie ontstaat via hernieuwbare warmte uit afvalverbrandingsinstallaties van de Reststoffen Energie Centrale (REC) in Harlingen. Landelijk ligt het aandeel hernieuwbare warmte uit afvalverbrandingsinstallaties op slechts 12%. Daarnaast heeft ook windenergie met 31% een groot aandeel in de duurzame energiemix van Fryslân. Zonne-energie speelt een bescheiden rol met een aandeel van 2%.

Figuur 5.1.1. Energiemix duurzame energie 2012

Via de provinciale werkgelegenheidsenquête 2012 is nagegaan in hoeverre bedrijven zich bezig houden met duurzame energie en transport. 27% van de Friese bedrijven gaf aan gebruik te maken van groene stroom of groen gas voor verlichting en/of verwarming en 16,4% voor het productieproces of dienstverlening. Een klein aantal bedrijven (0,2%) produceert zelf groen gas, biogas of stortgas. 7% van de bedrijven gaf aan actief zelf in enige mate actief te zijn in de duurzame energiesector. Van deze groep zijn warmtepompen/warmte-koudeopslag (WKO) (34%), de zonneboilers (32%) en de zonnepanelen (31%) de meest genoemde producten waarmee men zich bezig houdt.

Ten aanzien van energiebesparing kijken we naar de CO2-emissie. Uit figuur 5.1.2. blijkt dat op dit moment ongeveer 3.500.000 ton CO2 per jaar wordt uitgestoten. Dit is exclusief de 1.500.000 ton CO2 die via natuurlijke processen (veenoxidatie) in de weilanden van het Lage Midden uitgestoten wordt (zie ook Bodemdaling).

Figuur 5.1.2. Ontwikkeling van CO2- emissies Fryslân

Figuur 5.1.2. Ontwikkeling van CO2- emissies Fryslân

De ontwikkeling van de energie

De duurzame energieproductie is tussen 2010 en 2012 gestegen van 3,2 PJ naar 5,2 PJ (geschatte waarden). Het aandeel duurzame energie in het totale energieverbruik is daarmee gestegen van 5,2% tot 8,6% procent in 2012. Landelijk is het aandeel duurzaam opgewekte energie tussen 2010 en 2012 gestegen van 4,1% naar 4,9%. De ontwikkeling verloopt in Fryslân dus gunstiger dan landelijk.

De CO2-emissie in Fryslân was in 1990 ca. 4.600.000 ton. In de jaren daarna is de uitstoot gedaald tot ca. 3.500.000 ton in 2013. Landelijk werd er in 1990 ruim 167 miljoen ton CO2 uitgestoten. Voorlopige cijfers van 2013 wijzen uit dat dit gestegen is naar 184 miljoen ton CO2. Een stijging van meer dan 10%. In Fryslân is juist sprake van een daling van de CO2-uitstoot van bijna 25%.

De toekomst van duurzame energie

De productie van duurzame energie zal naar verwachting de komende jaren verder stijgen. Het totale energiegebruik was in 2012 61,3 PJ en zal volgens verwachting autonoom iets afnemen tot 61 PJ. Wanneer energiebesparende maatregelen worden doorgevoerd worden zal de totale energieproductie meer afnemen. Van de CO2-uitstoot in Fryslân wordt verwacht dat deze tot 2014 daalt tot ongeveer 3,5 miljoen ton en daarna stagneert.

Bronnen

  • Economische radar duurzame energiesector, CBS
  • Duorsume energy yn Fryslân, Provincie Fryslân
  • Uitkomsten vragenlijst duurzame energie en werkgelegenheid, Provincie Fryslân
  • Klimaatmonitor
  • Emissieregistratie, RIVM

Meer grafieken

5.2. Afval, licht en geluid

Bij al onze maatschappelijke activiteiten komt afval vrij. Dit is belastend voor ons leefmilieu. Via preventie zo min mogelijk afval produceren is daarom het beste voor het milieu. Waar dit niet lukt wordt afval ingezameld voor hergebruik (recycling) of verbranding. Er zijn verschillende soorten afval. In dit hoofdstuk belichten we alleen het huishoudelijk afval dat ingezameld wordt voor verwerking. Een onderwerp dat over het algemeen minder in de belangstelling staat bij de burger, maar wel degelijk van belang is voor de milieukwaliteit is hemelhelderheid. Een verlichte nacht is ongezond, dieren raken ervan in de war en duisternis wordt als een omgevingskwaliteit bestempeld. Ook geluidshinder is ongezond voor de mens. Knelpunten treden met name op als gevolg van geluidsoverlast door wegverkeer, railverkeer en industrie.

De staat van afval, licht en geluid

In 2012 is in Fryslân gemiddeld 238 kilo per inwoner aan huishoudelijk restafval ingezameld. Daarbij gaat het om 204 kilo fijn restafval en 34 kilo grofvuil. Het landelijk gemiddelde ligt met in totaal 256 kilo per inwoner fors hoger. Van het landelijk in 2010 ingezamelde afval werd 79% nuttig toegepast. De rest werd op normale wijze verbrand. Recentere cijfers, ook Friese, zijn op dit punt niet gevonden.

Figuur 5.2.1. Ontwikkeling inzameling huishoudelijk afval

Hemelhelderheid is afhankelijk van de locatie, de lichtbronnen in de omgeving en het weer. De hemelhelderheidskaart van Fryslân laat zien dat 15% van Fryslân erg donker is en 41% donker. Uitschieters qua donkerte zijn het Waddengebied, het gebied ten zuiden van Franeker en de Friese wouden. Daar staat tegenover dat 5,5% van Fryslân als ‘licht’ tot ‘erg licht’ wordt beschouwd. Het gaat daarbij om de stedelijke gebieden, maar ook specifiek om sportvelden, en om kasgebieden waar de assimilatiebelichting zorgt voor lichtuitstraling. Het verlies aan donkerte dat hierdoor optreedt, wordt in toenemende mate ervaren als hinder. Op grond van de Wet milieubeheer kunnen de gemeenten via de vergunningverlening beperkingen opleggen aan deze lichtuitstraling.

In het Frysk Miljeuprogramma 2011-2014 staat vermeld, dat de sanering van industrieel lawaai is afgerond. Ook van geluidshinder van railverkeer is in Fryslân geen sprake meer. Er bestaan alleen nog knelpunten rond het wegverkeer. Het gaat nog om 21 knelpunten langs vier provinciale wegvakken waarop jaarlijks meer dan zes miljoen voertuigen passeren. Ook bestaan er nog knelpunten langs rijkswegen, maar onbekend is hoeveel.

Figuur 5.2.2. Hemelhelderheidskaart Fryslân, 2011/2012

De ontwikkeling van afval, licht en geluid

De hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner neemt sinds 2007 geleidelijk verder af (terwijl de bevolking wel licht toeneemt). Fryslân volgt hierin de landelijke trend. Daarbij wordt het afval ook nog eens steeds nuttiger toegepast (waaronder ook het verbranden met energieopwekking). Tussen 2002 en 2010 is het aandeel dat nuttig toegepast worden gestegen van 50% naar 79%. In 2000 werd nog circa 12% van dit afval gestort. Dit percentage is tegenwoordig minder dan 1%.

De landelijke interesse voor kunstlichtgebruik en de daarmee verdwijnende donkere nacht neemt de laatste jaren toe. Overheden kunnen niet meer straffeloos buitenverlichting toestaan. Dit is ook bij de provincie Fryslân het geval. Donkerte is in het Streekplan Fryslân 2007 zelfs als één van de kernkwaliteiten benoemd. Het Frysk Miljeuprogramma 2011-2014 constateert wel een toename van de belichting uit kassen, zowel qua areaal als qua intensiteit.

De toekomst van afval, licht en geluid

Doordat afvalverbrandingsinstallaties tegenwoordig steeds duurzamer worden wat betreft de energie-efficiëntie bij het verbranden van afval, wordt alle afval vanaf 2011 verbrand met energieopwekking en zal dus vrijwel alle huishoudelijk afval in de toekomst nuttig toegepast worden. Dit kan als keerzijde met zich meebrengen dat mensen laconieker gaan denken over preventie van afval. Ook kan het zo zijn dat de verwerking van afval renderend gaat worden, waardoor er andere belangen mee gaan spelen. De gemeentelijke afvalstoffenheffing kan derhalve op termijn wel eens gaan verdwijnen. Lichtvervuiling heeft de aandacht en wordt op verschillende plaatsen benoemd als knelpunt. De provincie zoekt dan ook naar mogelijkheden om (lokale) lichthinder en lichtvervuiling te verminderen. Met name de kascomplexen vragen nog wat aandacht, maar naar waarschijnlijk zal de hemelhelderheid de komende decennia af kunnen nemen en dus donkerder nachten kunnen ontstaan.

Bronnen

  • Afvalmonitor
  • Monitoringsprogramma Miljeuplan, Provincie Fryslân
  • Frysk Miljeuprogramma 2011-2014, Provincie Fryslân
  • RIVM
  • Lichtonderzoek Fryslân, Sotto le Stelle
  • Actieplan Geluid 2008, Provincie Fryslân

Meer grafieken