Schaalvergroting en decentralisatie

De komende jaren staan nog verschillende herindelingstrajecten gepland waardoor gemeenten groter zullen worden. Nederland kent in verhouding tot de meeste andere Europese landen al veel inwoners per gemeente. Bij de aanvaarding van de gemeentewet in 1851 waren er 1.209 Nederlandse gemeenten. Op 1 januari 2015 was het aantal gemeenten gedaald tot minder dan een derde, 393.

Hiernaast krijgen alle gemeenten van het rijk ook nieuwe taken en verantwoordelijkheden, zoals bijvoorbeeld door de decentralisatie van verantwoordelijkheden op het sociaal domein. Ook naar de provincie worden vanuit het Rijk taken gedecentraliseerd, met name op het ruimtelijke terrein, waaronder natuur.

Betekenis voor Fryslân

Aantal Friese gemeenten daalt

Door voorgenomen herindelingen per 2018/2019 zal het aantal Friese gemeenten uitkomen op 17 of 18. De verwachting is dat de daling van het aantal gemeenten in Fryslân ook na de voorgenomen herindelingen nog verder zal doorzetten. In 2011 is de eerste gemeentelijke herindeling in Fryslân sinds de grootschalige herindelingsronde van 1984 tot stand gekomen. Ook in 2014 heeft reeds een aantal herindelingen plaatsgevonden, waardoor het aantal Friese gemeenten inmiddels is teruggegaan naar 24.

Rol provincie verandert

De totstandkoming van grotere gemeenten zal ook zijn weerslag hebben op de toekomstige rol en het takenpakket van de provincie. De ervaring nu is al dat de heringedeelde gemeenten een groter zelfbewustzijn aan de dag leggen. Grotere gemeenten zijn zelf groot genoeg om specialistische kennis tot beschikking te hebben. De vraag naar specifieke, specialistische kennis van de provincie zal hierdoor kunnen afnemen. Daarentegen zijn ook grotere gemeenten door hun schaalgrootte of ontbrekende financiële middelen mogelijk niet altijd optimaal berekend op bijvoorbeeld hun landschaps- en erfgoedtaken.

De schaalvergroting van gemeenten gaat gepaard met een andere rol van de provincie, ook bij provinciale opgaven en belangen: natuur, landschap, regie op groei/krimp en verdeling wonen en werken. De provincie formuleert al steeds meer op hoofdlijnen een visie en de invulling en vertaling daarvan vindt per gemeente plaats. In de nieuwe Omgevingswet is bijvoorbeeld ook geen sprake meer van een omgevingsplan, maar van een omgevingsvisie.

Door de decentralisatie van taken op vooral het ruimtelijke domein naar de provincies komt het ruimtelijk profiel van provincies nog sterker naar voren. Dit heeft ook gevolgen voor de positie ten opzichte van andere organisaties. Zo moet bijvoorbeeld Staatsbosbeheer zich volgens de Rijksoverheid meer op provincie Fryslân gaan richten, omdat de provincie verantwoordelijk is voor de realisatie van het gebiedsgerichte beleid.

Decentralisatie beïnvloedt financiële positie Friese gemeenten

Bij de overheveling van taken en verantwoordelijkheden naar gemeenten is er twijfel over toereikendheid van het aan gemeenten toegekende budget voor de jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en participatie. Deze stijgende kosten kunnen de komende jaren ook van invloed zijn op de financiële positie van de Friese gemeenten. Dit kan extra aandacht vergen van de toezichthoudende taak van de provincie.

Meer samenwerking middenbestuur

Door onder andere teruglopende begrotingen, maar ook inherente voordelen, zal er steeds meer sprake zijn van samenwerking in het middenbestuur. Een voorbeeld hiervan is de Noordelijke Innovatieagenda (RIS3) waarbij sprake is van meer gebundelde taakuitvoering waarbij er 1 ambtelijke opdrachtnemer is voor de drie noordelijke provincies. Er is hierbij geen sprake van een geïnstitutionaliseerde samenwerking, maar van samenwerking ‘al werkende weg’ invullen.

Deze trend heeft relatie met:

8.1. Jeugdzorg

Lees meer

1.4. Bestuurskwaliteit gemeenten en toezicht

Lees meer

1.5. Herkenbaar en samenwerkend bestuur

Lees meer

5.4. Integrale plattelandsontwikkeling

Lees meer

7.1. Sociaal beleid

Lees meer

7.2. Jeugdzorg

Lees meer

5.4 Duidelijk beeld van bestuurlijke inrichting is opgesteld

Lees meer

5.2 Samenwerkingsagenda’s zijn volop in uitvoering

Lees meer

3.2 Jeugdzorg is verbeterd en klaar voor overdracht

Lees meer

3.1 Sociale domein is geïntegreerd

Lees meer