Opkomst van de prosument

Vooral door technologische ontwikkelingen vervaagt de aloude grens tussen consument en producent steeds meer. De prosument komt op. Een prosument is een consument die invloed heeft op de totstandkoming van het product dat hij consumeert, en als het ware producent en consument tegelijk is. De Maker-Movement komt ook naar Nederland. 3D-printen (rapid prototyping technologie) speelt hierin een belangrijke rol. Een voorbeeld van een bedrijf dat de consument tot producent maakt is het Amerikaanse Quirky. Ook is in de Verenigde Staten de eerste auto geprint.

Internet winkelen zal door de ontwikkeling van 3D printen verder toenemen. In plaats van winkelstraten ontstaat SoLoMO: Social Local Mobil.  Retailers leren klanten beter kennen door inzet van social media, door zich in hen te verdiepen en profielen op te bouwen: weten wat de klant doet, waar en wanneer. Voorheen was productie in sterke mate toebedeeld aan speciale bedrijventerreinen en kantorenparken. Maar al enige tijd verplaatst door de dematerialisering van de economie (fysieke producten nemen een steeds minder belangrijk deel in van de economische waarde, diensten en digitale producten steeds meer) productie deels naar huiskamers en woonwijken. De komende jaren zal door ontwikkeling van zaken als 3D-printers naar verwachting ook de productie van fysieke goederen voor een deel overal kunnen plaatsvinden. De huidige moeilijkheden van bedrijfstakken als de tussenhandel, maar ook middenstand zullen dan ook na het aflopen van de huidige economische crisis niet verdwijnen. Doordat werk ‘overal’ kan plaatsvinden worden de grenzen tussen wonen en werken, en tussen werk en vrije tijd steeds diffuser.

Niet alleen plaats, tijdstip en vorm van werken worden steeds flexibeler, dat geldt ook voor arbeidsverhouding. Organisaties beschikken steeds vaker over een schil van flexibel op te roepen krachten. Steeds meer vaste banen worden  omgezet in een flexibel contract.

Op de bouwwereld zal digitale productie een grote invloed hebben. Het bouwen van gebouwen zal simpeler en goedkoper worden en bouwproductie zal sneller gaan. Er wordt al volop geëxperimenteerd, denk aan het 3D Print Canal House van DUS Architects of Wikihouse 4.0 in Londen. Ook de renovatiepraktijk zal hier baat bij kunnen hebben. Aan de ene kant zal dit betekenen dat individuele expressie in de gebouwde omgeving toe kan nemen, net als de frequentie van fysieke transformatie. Vastgoed wordt minder ‘vast’. Het zal lastig worden om te blijven sturen op welstand in een context van oneindige mogelijkheden en toegenomen democratisering, zelforganisatie en transformatiedynamiek.

Betekenis voor Fryslân

Iedereen fabrikant

Dalende kosten van materialen, gereedschappen en de beschikbaarheid van alle informatie zorgen ervoor dat iedereen zijn eigen fabrikant, ontwikkelaar en ondernemer (prosument) kan worden. Snelle technologische ontwikkelingen maken niet alleen kennis voor iedereen beschikbaar, ook het gereedschap om mee uit te vinden en te produceren komt binnen ieders bereik. Een nieuwe generatie uitvinders en makers neemt het heft in eigen handen, en innoveert en produceert op zolders, in schuurtjes en in kleine lokale laboratoria. Dit kan leiden tot een nieuwe economische revolutie. Deze ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op het innovatie vermogen van de Friese bevolking en daarmee van betekenis zijn voor de economische ontwikkeling van de provincie. Ook is deze ontwikkeling van betekenis voor de verdere ontwikkeling van bedrijventerreinen.

Toename internet-winkelen, meer leegstand kantoren

Doordat werken overal gebeurt zal naar schatting twee derde van de huidige leegstand van kantoren van blijvende aard zijn. Ook is de verwachting dat 30% van de winkelruimtes leeg komt te staan. Het veranderde straatbeeld van meer leegstaande gebouwen in centra is van invloed op de Friese ruimtelijke kwaliteit en ook op de ontwikkeling van bedrijventerreinen. Daarentegen komt echter ook nieuwe bedrijvigheid op: zo bieden bijvoorbeeld steeds meer organisaties kleine kantoren en flexwerkplekken aan (Hier doorklikken naar veranderingen in voorraden; stuk tekst over dalende vraag kantoorruimte, 2/3 leegstand zal van blijvende aard zijn, Economisch Instituut voor de Bouw 2010, CPB, 2012b). De sterke groei van webwinkels levert ook banen op. .

Minder transport

Op termijn kan 3D printing een deel van het transport vervangen. De binnensteden zullen hier gevolgen van ondervinden. Autonoom goederenvervoer levert de grondstoffen voor 3D printen thuis. Basisingrediënten voor 3D printing komen straks thuis uit een tappunt. Pijpleidingen en buizen hiervoor zijn als uitbreiding aan het energie en waterleidingnetwerk toegevoegd. Mobiliteit zal hierdoor mogelijk gaan afnemen. Producten hoeven immers niet meer van fabrieken naar consument vervoerd te worden. Deze uitbreiding van het buizennetwerk en verandering van mobiliteit zal van invloed zijn op de inrichting en het verduurzamen van de provincie, maar ook op de hoeveelheid werk in de Friese transportsector.

Moeilijker sturen, eenvoudiger restaureren

Het digitale bouwen zal ook van betekenis kunnen zijn voor de Friese woningbouw en voor het behouden en versterken van het Friese erfgoed. Mogelijk zijn er ook nieuwe technieken om karakteristieke gebouwen te restaureren of te hergebruiken.

Verantwoordelijkheid verandert

De vraag wie verantwoordelijk is voor wat er gemaakt is voor geprinte producten zal opkomen. Hoe zit het bijvoorbeeld met aansprakelijkheid bij de 3D-geprinte brug van Joris Laarman en het huis van DUS? De verantwoordelijkheid lag vroeger bij het individu, voor het werd opgeschaald naar natiestaten. Komt de verantwoordelijkheid weer terug bij het individu? De snelheid van technologische innovatie en opkomst van disruptive technologies verlangt een overheid die snel en flexibel kan reageren. Regelgeving moet actueel zijn. Als er nog geen antwoorden zijn op vragen wat kan of gewenst is in het algemeen belang, dan moeten die er nog komen. De provincie is nu verantwoordelijk voor het beheer van onder meer bruggen. Met gemeenten maakt de provincie afspraken over verantwoorde woningbouwprogramma’s. Deze toekomstige vraag van verantwoordelijkheid zal dan ook van betekenis kunnen zijn voor de provincie Fryslân.

Nieuwe bedrijvigheid

In een wereld waar werk en werkers overal kunnen zijn, en alles met elkaar in wisselende verbinding met elkaar kan staan, is met bemiddeling, gidsfuncties of overzicht bieden in toenemende mate geld te verdienen. Airbnb en Couchsurfing zijn de grootste ‘hotelketens’ ter wereld, maar bezitten geen hotels. Thuisafgehaald wordt de grootste maaltijdenverstrekker van Nederland, maar bezit geen enkel restaurant. Dit biedt ook voor economische ontwikkeling in Fryslân mogelijkheden. Zo verviervoudigde bijvoorbeeld in Fryslân tussen 2007 en 2013 het aantal webwinkelbanen.

 

Deze trend heeft relatie met:

10.1 Wurkje foar Fryslân

Lees meer

4.3 Positie midden- en kleinbedrijf is versterkt

Lees meer

4.1 Friese economie is over volle breedte versterkt, is verbreed en vernieuwd

Lees meer

2.5 Bedrijventerreinen zijn verbeterd, nieuwe aanleg is beperkt

Lees meer